14/11/05
2005.10.07 Việt Hùng, phóng viên đài RFA
BÍ ẨN CỦA CHIẾC LA BÀN
“CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN”
Xem tiêp...
Comments:
<< Home
Nhận định về bản góp ý của cựu Thủ tướng Võ Văn Kiệt với Tổng kết lý luận và thực tiễn 20 năm đổi mới, Tiến sĩ Hà Sĩ Phu, nhà dân chủ hàng đầu của Việt Nam và cũng là nạn nhân trong vụ tiết lộ "bí mật nhà nước" vào năm 95 khi công an khám người ông Hà Sĩ Phu có lá thư của ông Võ Văn Kiệt gửi Bộ Chính Trị yêu cầu đổi mới.
Vậy, do đâu mà ông Hà Sĩ Phu lại đưa ra luận đề: Tay Cầm Chắc "Kim Chỉ Nam" sao vẫn lo chệch hướng? từ Ðà Lạt ông lên tiếng trong cuộc trao đổi với Việt Hùng của Ðài chúng tôi:
Việt Hùng: Thưa Tiến sĩ Hà Sĩ Phu, Tổng kết lý luận và thực tiễn 20 năm đổi mới, phải chăng bài góp ý của ông Võ Văn Kiệt đã tạo một không khí mới trong sinh hoạt của những người từng nắm giữ trọng trách tại Việt Nam?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Bài góp ý kiến về công tác tổng kết lý luận của nguyên Thủ tướng Võ văn Kiệt dày 27 trang nhưng dồn trọng lượng vào 11 trang đầu, bởi 11 trang này vẽ ra bức tranh về sự phá sản toàn diện của nền lý luận và tuyên truyền của đảng CSVN, nó đặt một dấu hỏi khổng lồ không thể chối cãi vào giữa chiếc “kim chỉ nam” dẫn đường mơ hồ của chế độ.
Còn những phần khác thuộc các lĩnh vực kinh tế, ngoại giao, sử dụng cán bộ… là những đề xuất cụ thể, hầu hết mang tính kỹ thuật chuyên môn.
Trong phần đầu tác giả kể ra những điều bất ổn cần xem xét lại về nội hàm của những khái niệm cơ bản như “kim chỉ nam”, chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng là đội tiền phong của giai cấp công nhân, công thức Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý - Nhân dân làm chủ, khái niệm “chệch hướng”, khái niệm diễn biến hòa bình, khái niệm kinh tế quốc doanh là chủ đạo, nguyên tắc tập trung dân chủ, khái niệm phẩm chất đảng viên, tức là tác giả xét lại nội hàm của tất cả những gì cơ bản nhất của bộ máy lý luận và tuyên truyền về chính trị-tư tưởng từ trước tới nay.
Phần thứ hai, ông phê phán sai lầm về phương pháp tư duy. Khi mà nối hai phần đó lại ta thấy, một nền lý luận mà sai cả khái niệm cơ bản lẫn phương pháp tư duy thì sụp đổ 100% thì làm sao còn cứu vớt gì được nữa?
Còn có gì để nói nữa. Cho nên tôi thấy rằng, sự phê phán này, thực ra về luận điểm thì không có gì mới, nhưng do chính một người lãnh đạo Cộng sản nói ra một cách mạnh mẽ, toàn diện và sâu sắc như thế thì rất mới.
Nguyên do chệch hướng
Việt Hùng: Trong bài, ông Kiệt có đề cập đến khái niệm chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là kim chỉ nan. Ðã biết mà vẫn chệch hay sao thưa ông?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Tôi thấy đây là một vấn đề mà ông Kiệt đặt ra rất thú vị đó. Tôi đặc biệt chú ý đến khái niệm “kim chỉ nam” và “chệch hướng”. Trong tay lúc nào cũng lăm lăm một cái kim chỉ nam, tức cái la bàn chỉ hướng, mà vẫn cứ đi chệch hướng?
Thế thì chỉ có hai trường hợp:
- Một là người sử dụng mù lòa không đọc được những gì trên mặt la bàn, tức là không hiểu đúng nội hàm, không đọc được mã số,
- Hai là chiếc la bàn này là la bàn rởm.
Tôi nghĩ rằng, ông Võ Văn Kiệt vẫn còn phải đóng vai một tín đồ thờ chiếc la bàn, đương nhiên ông Kiệt không thể dám nói đến chuyện là bàn rởm, thế thì chỉ còn nguyên nhân là không đọc được la bàn là do trình độ kém thì đương nhiên phải qui nó về cái nguyên nhân thứ hai.
Thế nhưng sự tự phê này chẳng thuyết phục được ai. Ai cũng phải đặt câu hỏi : la bàn gì, cẩm nang gì mà khó đọc, khó hiểu thế, hàng trăm triệu người đọc, đọc suốt một thế kỷ mà đọc không ra nội hàm của nó !
Thế là cách lý giải có vẻ rất nghiêm túc và xây dựng mà ông Kiệt đưa ra tự thân nó lại mang tính “tiếu lâm”, nên chính nó đã ngầm chỉ ra đáp số thật của bài toán rồi.. Ông Kiệt vẫn đứng vững trong quỹ đạo Cộng sản mà viết, nhưng người đọc có lý trí tự nhiên phải bật ra ngoài quỹ đạo để tìm kết luận. Tôi nghĩ có lẽ ông Kiệt cũng biết như thế.
"Điều bí ẩn của chiếc la bàn"
Việt Hùng: Vâng, chủ nghĩa Mác-Lê thế nào thì đã được minh chứng tại các nước Ðông Âu, ông vừa mới nói là ông Kiệt biết rất rõ điều đó. Thế nhưng, câu hỏi mà dư luận xã hội quan tâm là các nhà lãnh đạo có biết hay không, hay lại phải chờ đến lúc về nghỉ hưu thì dư luận mới được biết là lãnh đạo từng biết.
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Tôi nghĩ, một cái la bàn quái gở như thế này thì thế giới biết từ lâu rồi, thế nhưng người ta rất lạ là cầm la bàn trên tay mà cứ luôn luôn sợ chệch hướng, hay là thấy đi chệch hướng.
Thế thì vứt quách nó đi, để được đi lại tự do như mọi người bình thường trên trái đất này, có phải sướng cái thân không? Điều bí ẩn là ở chỗ tại sao người cầm la bàn vẫn nhất quyết không chịu vứt nó đi, mặc dù vừa đi vừa phân bua là chệch hướng mất rồi?
Là vì chiếc la bàn này vừa là đồ rởm lại vừa không rởm, vì chính nó đã chỉ đường cho người sử dụng nó biết cách tìm đến những kho báu tinh vi mà chỉ anh ta mới chiếm lĩnh được, sở dĩ anh ta thành “tỷ tỷ phú” về quyền và về tiền, chính là nhờ cái la bàn phù thủy đó, còn đoàn người đi theo thì chẳng được gì.
Điều bí ẩn của chiếc la bàn chính ở chỗ này, chệch hướng về mặt này nhưng trúng hướng về mặt khác! Chệch với người này nhưng trúng với người khác, bởi vì cả dân tộc có được dự phần vào việc chế tạo và kiểm tra chất lượng cái la bàn ấy đâu? Ði đúng theo kim chỉ nam Mác Lê thì đúng hướng với người độc quyền lãnh đạo, nhưng là chệch hướng đối với dân tộc, chệch hướng với loài người.
"Mác sai" hay "làm sai Mác"
Việt Hùng: Trong bài, khi bàn đến chủ nghĩa Mác, ông Kiệt cho rằng, Việt Nam đã áp dụng sai chủ nghĩa này. Vậy theo ông sai từ bao giờ? thời ông Võ Văn Kiệt làn Thủ tướng có sai hay không, nếu biết thì sao không điều chỉnh mà nay dư luận mới biết đến?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Tôi thấy cần phải nói rõ và phải phân biệt là, Mác sai và làm sai Mác. Chủ nghĩa Mác khởi thủy, tức Mác giai đoạn đầu, đã có những cái sai căn bản như quan điểm về đấu tranh giai cấp, về chuyên chính vô sản, về tư hữu và bóc lột, về nhà nước tự tiêu vong, nhưng bên cạnh đó còn giữ được một số nét dân chủ và nhân bản.
Nhưng chuyển biến dần đến “Mác giai đoạn sau”, đến Lênin, Stalin trở đi thì càng ngày những điểm tốt càng mất đi, thay vào đó là những cải biến ngày càng thụt lùi về dân chủ. Ở Việt nam thì lúc còn kháng chiến chống Pháp là một giai đoạn riêng, còn từ 1954 trở đi và nhất là sau 1975 thì quy luật là càng nắm được chính quyền càng thụt lùi về dân chủ vì càng bộc lộ tính Tả khuynh như ông Kiệt đã phê phán.
Tôi nói về ông Kiệt, ông Kiệt là người Cộng sản, không thể không quay theo guồng máy ấy, chính ông Hồ Chí Minh còn phải quay theo thì trách gì ông Kiệt. Nhưng ông Kiệt đã thể hiện quan điểm riêng tiến bộ khá sớm.
Ông có công trong việc phát triển kinh tế thị trường. Bức thư gửi Bộ Chính trị năm 1995 và bài góp ý năm 2005 mà ta đang nói đây thể hiện những suy nghĩ nhất quán. Năm ấy nhà cầm quyền lấy cớ khám thấy bản sao bức thư ông Kiệt gửi Bộ Chính Trị trong túi xách của tôi để tạo ra vụ án “Lộ bí mật nhà nước”, thực chất là để trừng trị bài "Chia Tay Ý Thức Hệ" của tôi và bức thư rất tiến bộ của ông Võ Văn Kiệt.
Muốn đổi mới như thế mà sau đó ông vẫn phải tự tay ký nghị định 31/CP và 96/CP rất tệ hại thì ta thấy chuyển mình trong hệ thống Cộng sản không đơn giản chút nào. Nếu anh hỏi tôi sao bây giờ ông Kiệt mới dám nói mạnh thì tôi lưu ý anh rằng Khrutxốp,Gorbachop, Yenxin trước khi nắm được quyền lực họ cũng phải nói theo guồng máy chứ có hơn gì. Người Cộng sản biết chuyển sang dân chủ lúc nào là đáng quý lúc ấy, miễn là dân chủ thật, muộn còn hơn không.
Việt Hùng: Vừa rồi là lời Tiến sĩ Hà Sĩ Phu từ Ðà Lạt. Trong buổi phát thanh tới, Tiến sĩ Hà Sĩ Phu sẽ đưa ra lời bàn về căn bệnh "tả khuynh" không chỉ là sai lầm của người lãnh đạo mà là bản chất của chủ nghĩa, cũng như những lời bàn về lý luận thực tiễn hiện nay, đâu là con đường ra của Việt Nam trên con đường hội nhập, mời quí thính giả nhớ đón nghe.
Hà Sĩ Phu
tự do và dân chủ cho Việt Nam Ý kiến
của Tiến sĩ Hà Sĩ Phu về con đường
2005.10.08 Việt Hùng, phóng viên đài RFA
Lên tiếng khi đưa ra lời nhận xét về bài góp ý của ông Võ Văn Kiệt gửi Bộ Chính Trị liên quan đến lý luận thực tiễn 20 năm đổi mới của Việt Nam, Tiến sĩ Hà Sĩ Phu từ Ðà Lạt đưa ra lời nhận định khi cho rằng:
“Về những quyết sách lớn có liên quan đến sự tồn vong của chủ nghĩa cộng sản thì tất nhiên ông Kiệt còn phải tránh, thế nhưng còn nhiều việc khác đáng lẽ ông Kiệt cần bày tỏ lập trường và giải pháp dứt khoát hơn thì ông Kiệt lại chưa bộc lộ được trong bài viết này".
Mời quí thính giả tiếp tục theo dõi phần hai cuộc nói chuyện mà Tiến sĩ Hà Sĩ Phu dành cho Việt Hùng của Ðài Á Châu Tự Do
Tư tưởng tả khuynh
Việt Hùng: Tiếp tục câu chuyện liên quan đến góp ý của ông Võ Văn Kiệt, trong bài ông Kiệt có phê phán tư tưởng tả khuynh, một xu hướng chính từ trước đến nay của nền chính trị Việt Nam, Tiến sĩ nhìn vấn đề ra sao ?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Trong phần hai của bài viết, ông Võ Văn Kiệt đã tập trung phê phán xu hướng "Tả khuynh" và ông nói rằng, "Tư tưởng tả khuynh chống lại thực tế khách quan, chống lại trí tuệ, cho nên là gây ra đủ mọi tổn thất"
Trong một phong trào mà có tả khuynh hữu khuynh thì không phải chuyện lạ. Tả khuynh đem lại những tổn thất cũng không có gì lạ. Nhưng chuyện lạ ở đây là sự Tả khuynh này rất ngược đời.
Người ta thấy rất lạ là bám lấy sách vở giáo điều đến mức bảo thủ trì trệ mà thành ra Tả khuynh thì chỉ có nghĩa là chính những giáo điều ấy bản chất nó là Tả khuynh, càng bám nó thì càng Tả khuynh, chứ còn gì khác?
Vậy Tả khuynh ở đây không phải là khuyết điểm do những cán bộ làm sai, do không hiểu nội hàm của chủ nghĩa, mà chính Tả khuynh nằm trong nội hàm của chủ nghĩa. Nói sai lầm Tả khuynh là do không hiểu đúng nội hàm của chủ nghĩa là nói ngược, là bao che cho chủ nghĩa.
Tả khuynh hay Hữu khuynh
Cái gì chống lại Tả khuynh, tức là thuận với trí tuệ và thực tiễn như ông Kiệt nói, là bị nó đẩy ra hoặc triệt tiêu. Trong "trường tả khuynh" ấy từng giây từng phút diễn ra sự chọn lọc và đào thải theo hướng phản tiến hóa, và cứ thế suốt 60 năm rồi, hỏi sự tử tế, trung thực, nhân ái còn sống sót được bao nhiêu?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu
Việt Hùng: Nhưng mà cứ nói, tả khuynh, hữu khuynh rồi lại tả khuynh..... nhiều khi dư luận cứ phải nghe đi nghe lại nhiều lần và thậm chí chẳng hiểu ai là tả khuynh ai là hữu khuynh..... vì điều này chỉ có đảng mới biết, nhân dân thì đâu có quyền biết ?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Vâng, đúng như ông Kiệt đã mô tả, tả khuynh của chủ nghĩa đã tạo ra một cái "trường” tả khuynh bao phủ toàn xã hội. Giống như từ trường, điện trường, trường Tả khuynh vô hình nhưng có tính định hướng rất mạnh: cứ cái gì cùng chiều Tả khuynh với nó là nó nống lên, nó khuyếch đại, nó hút lên trên.
Cái gì chống lại Tả khuynh, tức là thuận với trí tuệ và thực tiễn như ông Kiệt nói, là bị nó đẩy ra hoặc triệt tiêu. Trong "trường tả khuynh" ấy từng giây từng phút diễn ra sự chọn lọc và đào thải theo hướng phản tiến hóa, và cứ thế suốt 60 năm rồi, hỏi sự tử tế, trung thực, nhân ái còn sống sót được bao nhiêu?
Tình trạng có “quyền uy” đen lại chi phối “quyền lực” của đảng và nhà nước thì tôi nghĩ cái mối liên hệ của cái uy quyền đen như thế chính là kết quả của một sự độc quyền và tả khuynh lâu dài. Cho nên không lấy làm lạ là Tả khuynh gây tác hại thế mà không bị kỷ luật gì, trái lại chống Tả khuynh thì bị quy kết ngay là xét lại, là phản động. Lấy cái phản động làm chuẩn để đo người tử tế thì người tử tế lại thành phản động chứ có gì lạ.
Tư tưởng dân chủ
Việt Hùng: Có vẻ ông hơi bi quan, phải chăng là bằng sự trải nghiệm của bản thân mà ông có những suy nghĩ như thế hay sao? Vậy tư tưởng dân chủ có còn nhiều ở Việt Nam ?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Vâng, nhưng mà thôi cũng không phải bi quan đâu ông ạ. Vì thế này, tự nhiên rất là công bằng, nó lại có qui luật cân bằng, tức là bên cạnh chủ nghĩa Mác-Lê tả khuynh thì lập tức xuất hiện ngay đối lập, tức là dòng hữu khuynh, chống lại dòng tả khuynh của Mác-Lê.
Thế cho nên là khi mà người ta muốn áp đặt một chủ nghĩa Tả phi lý ấy thì lại xuất hiện ngay một cánh Hữu để "Xét Lại" chủ nghĩa đó, mà người tiêu biểu là Eduard Bernstein coi như cha đẻ của Chủ nghĩa Xét lại, của trường phái gọi là Xã Hội - Dân Chủ.
Ở những nước mà chủ nghĩa Cộng sản độc chiếm, không mọc ra được một đảng đối lập như đảng Xã Hội Dân Chủ thì sẽ mọc ra những nhân vật “xét lại”, và những người "xét lại" này cũng bị những người tả khuynh quy là hữu khuynh.
Dòng “Xã hội-Dân chủ ” này ở các nước Cộng sản thì gọi là hữu khuynh, nhưng ở các nước Tư bản lại chính là đảng năng động tiến bộ mang tính chất tả khuynh. Tôi thì tôi muốn lấy hình ảnh nói thiên nhiên sinh ra loài mèo là để “đính chính” lại sự sinh ra loài chuột để cân bằng nhau, cũng như xã hội đã sinh ra dòng Xã hội-Dân chủ là sự “đính chính” lại dòng Mác-Lê tả khuynh, nên không lấy làm lạ là nhiều Đảng Cộng sản cầm quyền sợ Xã hội-Dân chủ như chuột sợ mèo vậy.
Độc tài cũng sợ Dân chủ, sợ kẻ “đính chính” mình, thế cho nên Dân Chủ phải thắng thôi chứ không có gì phải bi quan đâu anh Hùng ạ.
Con đường ra cho Việt Nam
Việt Hùng: Dạ, vâng, nhưng mà trong bối cảnh thực tiễn hiện nay của Việt nam, đâu là con đường ra cho Việt Nam? Và với cái nhìn của ông Việt nam có cần một tư tưởng để phát triển hay không?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Con đường ra, phải đáp ứng được hai yêu cầu :
Ðiều cốt lõi là phải làm sao kết hợp được xu thế văn minh toàn cầu với đặc điểm dân tộc, không cần một chủ nghĩa nào, một hệ tư tưởng nào, bản chất vấn đề là vậy.
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu
- Yêu cầu thứ nhất: phải mở đường đi tới một xã hội Dân chủ Đa nguyên Pháp trị, tất nhiên là đa đảng, đấy là yêu cầu thứ nhất
- Thứ hai là phải có tính khả khi, nếu không khả thi thì dù tốt đẹp mấy cũng có tác dụng gì cả. Thế mà khả thi trong thực tế của Việt Nam hiện nay có nghĩa là bằng con đường tuyên truyền vận động có thể tạo được sự đồng thuận đông đảo nhất, mọi tầng lớp, mọi nguồn gốc chính trị, trong nước và ngoài nước, kể cả những người Cộng sản có mong muốn dân chủ, tất cả để tạo sức mạnh tổng hợp để gây sức ép chính trị và kinh tế, cải biến một cách hòa bình xã hội hiện nay thành xã hội Dân chủ-Đa nguyên- Pháp trị.
Ðiều cốt lõi là phải làm sao kết hợp được xu thế văn minh toàn cầu với đặc điểm dân tộc, không cần một chủ nghĩa nào, một hệ tư tưởng nào, bản chất vấn đề là vậy.
Nhưng mà lại xuất phát từ một xã hội như ta, tức là từ một xã hội đang nằm dưới một ý thức hệ độc tôn cố thủ hàng nửa thế kỷ nay rồi. Từ cái thực tế đó, con đường đi ra thì ta phải mượn một con đường nào đó, về hình thức và nguồn gốc gần gũi với ý thức hệ ấy, về thực tế đang là một hình mẫu có uy tín trên thế giới, thế thì mới có tính dễ thuyết phục.
Tôi thấy các nước trên thế giới như là Bắc Âu: Na-uy, Thụy điển, Phần lan, Đan Mạch chẳng hạn, về chính thể thì liên quan đến dòng Dân chủ-Xã hội, là một nhánh tách ra song song với dòng Cộng sản, nguồn gốc thì cũng là liên quan đến Mác, thế nhưng mà liên quan về nguồn gốc thôi, chứ còn bây giờ nó cũng chẳng còn gì gọi là Mác cả.
Nhưng mà về thực tế thì đang là hình mẫu cao nhất về chất lượng sống, thì tôi thấy nó đạt được 2 yêu cầu đó, thì nó sẽ có tính thuyết phục, thì ta có thể mượn nó để tạo ra những chuyển biến quan trọng ban đầu. Ta chỉ mượn lối để đi ra thôi chứ còn khi đã có một nền dân chủ tối thiểu rồi thì sau đó toàn dân tộc mình sẽ tìm lấy mô hình thích hợp riêng của mình, chứ cũng không phải cứ bám và dập khuôn theo họ.
Thế nhưng mà ở đây tôi thấy có điểm tế nhị như thế này, tôi xin nói rõ thêm :
- Ðiểm thứ nhất như là Na-uy, Thụy-điển, Phần-lan chẳng hạn, đảng Xã hội – Dân chủ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống chính trị, thậm chí trở thành đảng cầm quyền, nhưng vì họ cầm quyền thông qua con đường bầu cử dân chủ cho nên không có sự áp đặt, loại trừ những xu hướng khác. Tuy là họ có cầm quyền nhưng người dân vẫn có quyền tự do tư tưởng, tự do lập hội, tự do lập đảng.
Tôi nghĩ rằng những người không cộng sản ở trong nước cũng như ở ngoài nước không có lý do gì để e sợ rằng con đường này thực chất vẫn là con đường cũ của cộng sản hay đây là một cách mở đường cho đảng? Không phải!
Theo con đường đó là hoàn toàn có dân chủ, tự do thật sự.
"Cộng sản-Dân chủ" và “Xã hội-Dân chủ”
Việt Hùng: Vâng, câu hỏi cuối cùng trước khi chấm cuộc nói chuyện thưa Tiến sĩ Hà Sĩ Phu, một số ý kiến cho rằng, trong bài góp ý ông Kiệt chỉ nêu ra những vấn đề, nhưng chưa đưa ra được hướng giải quyết, ông nhận định ra sao ?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: ... thì đấy là chỗ yếu của bài góp ý của ông Kiệt so với một số bài góp ý của các trí thức và lão thành cách mạng khác đã góp ý với Đại hội X.
Về những quyết sách lớn liên quan đến sự sống còn hay đào thải của chủ nghĩa Cộng sản thì tất nhiên ông Kiệt còn phải tránh, nhưng còn nhiều việc khác đáng lẽ ông Kiệt có thể và cần bày tỏ lập trường và giải pháp dứt khoát thì ông cũng chưa bộc lộ được trong bài viết này.
Nếu xu hướng của ông Kiệt là "Cộng sản-Dân chủ", tức là Cộng sản muốn dân chủ hoá, thì tôi nghĩ cũng rất gần gũi với xu hướng “Xã hội-Dân chủ” mà tôi đề cập ở trên.
Việt Hùng: Thay mặt quí thính giả xin cám ơn Tiến sĩ.
Đăng nhận xét
Vậy, do đâu mà ông Hà Sĩ Phu lại đưa ra luận đề: Tay Cầm Chắc "Kim Chỉ Nam" sao vẫn lo chệch hướng? từ Ðà Lạt ông lên tiếng trong cuộc trao đổi với Việt Hùng của Ðài chúng tôi:
Việt Hùng: Thưa Tiến sĩ Hà Sĩ Phu, Tổng kết lý luận và thực tiễn 20 năm đổi mới, phải chăng bài góp ý của ông Võ Văn Kiệt đã tạo một không khí mới trong sinh hoạt của những người từng nắm giữ trọng trách tại Việt Nam?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Bài góp ý kiến về công tác tổng kết lý luận của nguyên Thủ tướng Võ văn Kiệt dày 27 trang nhưng dồn trọng lượng vào 11 trang đầu, bởi 11 trang này vẽ ra bức tranh về sự phá sản toàn diện của nền lý luận và tuyên truyền của đảng CSVN, nó đặt một dấu hỏi khổng lồ không thể chối cãi vào giữa chiếc “kim chỉ nam” dẫn đường mơ hồ của chế độ.
Còn những phần khác thuộc các lĩnh vực kinh tế, ngoại giao, sử dụng cán bộ… là những đề xuất cụ thể, hầu hết mang tính kỹ thuật chuyên môn.
Trong phần đầu tác giả kể ra những điều bất ổn cần xem xét lại về nội hàm của những khái niệm cơ bản như “kim chỉ nam”, chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng là đội tiền phong của giai cấp công nhân, công thức Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý - Nhân dân làm chủ, khái niệm “chệch hướng”, khái niệm diễn biến hòa bình, khái niệm kinh tế quốc doanh là chủ đạo, nguyên tắc tập trung dân chủ, khái niệm phẩm chất đảng viên, tức là tác giả xét lại nội hàm của tất cả những gì cơ bản nhất của bộ máy lý luận và tuyên truyền về chính trị-tư tưởng từ trước tới nay.
Phần thứ hai, ông phê phán sai lầm về phương pháp tư duy. Khi mà nối hai phần đó lại ta thấy, một nền lý luận mà sai cả khái niệm cơ bản lẫn phương pháp tư duy thì sụp đổ 100% thì làm sao còn cứu vớt gì được nữa?
Còn có gì để nói nữa. Cho nên tôi thấy rằng, sự phê phán này, thực ra về luận điểm thì không có gì mới, nhưng do chính một người lãnh đạo Cộng sản nói ra một cách mạnh mẽ, toàn diện và sâu sắc như thế thì rất mới.
Nguyên do chệch hướng
Việt Hùng: Trong bài, ông Kiệt có đề cập đến khái niệm chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là kim chỉ nan. Ðã biết mà vẫn chệch hay sao thưa ông?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Tôi thấy đây là một vấn đề mà ông Kiệt đặt ra rất thú vị đó. Tôi đặc biệt chú ý đến khái niệm “kim chỉ nam” và “chệch hướng”. Trong tay lúc nào cũng lăm lăm một cái kim chỉ nam, tức cái la bàn chỉ hướng, mà vẫn cứ đi chệch hướng?
Thế thì chỉ có hai trường hợp:
- Một là người sử dụng mù lòa không đọc được những gì trên mặt la bàn, tức là không hiểu đúng nội hàm, không đọc được mã số,
- Hai là chiếc la bàn này là la bàn rởm.
Tôi nghĩ rằng, ông Võ Văn Kiệt vẫn còn phải đóng vai một tín đồ thờ chiếc la bàn, đương nhiên ông Kiệt không thể dám nói đến chuyện là bàn rởm, thế thì chỉ còn nguyên nhân là không đọc được la bàn là do trình độ kém thì đương nhiên phải qui nó về cái nguyên nhân thứ hai.
Thế nhưng sự tự phê này chẳng thuyết phục được ai. Ai cũng phải đặt câu hỏi : la bàn gì, cẩm nang gì mà khó đọc, khó hiểu thế, hàng trăm triệu người đọc, đọc suốt một thế kỷ mà đọc không ra nội hàm của nó !
Thế là cách lý giải có vẻ rất nghiêm túc và xây dựng mà ông Kiệt đưa ra tự thân nó lại mang tính “tiếu lâm”, nên chính nó đã ngầm chỉ ra đáp số thật của bài toán rồi.. Ông Kiệt vẫn đứng vững trong quỹ đạo Cộng sản mà viết, nhưng người đọc có lý trí tự nhiên phải bật ra ngoài quỹ đạo để tìm kết luận. Tôi nghĩ có lẽ ông Kiệt cũng biết như thế.
"Điều bí ẩn của chiếc la bàn"
Việt Hùng: Vâng, chủ nghĩa Mác-Lê thế nào thì đã được minh chứng tại các nước Ðông Âu, ông vừa mới nói là ông Kiệt biết rất rõ điều đó. Thế nhưng, câu hỏi mà dư luận xã hội quan tâm là các nhà lãnh đạo có biết hay không, hay lại phải chờ đến lúc về nghỉ hưu thì dư luận mới được biết là lãnh đạo từng biết.
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Tôi nghĩ, một cái la bàn quái gở như thế này thì thế giới biết từ lâu rồi, thế nhưng người ta rất lạ là cầm la bàn trên tay mà cứ luôn luôn sợ chệch hướng, hay là thấy đi chệch hướng.
Thế thì vứt quách nó đi, để được đi lại tự do như mọi người bình thường trên trái đất này, có phải sướng cái thân không? Điều bí ẩn là ở chỗ tại sao người cầm la bàn vẫn nhất quyết không chịu vứt nó đi, mặc dù vừa đi vừa phân bua là chệch hướng mất rồi?
Là vì chiếc la bàn này vừa là đồ rởm lại vừa không rởm, vì chính nó đã chỉ đường cho người sử dụng nó biết cách tìm đến những kho báu tinh vi mà chỉ anh ta mới chiếm lĩnh được, sở dĩ anh ta thành “tỷ tỷ phú” về quyền và về tiền, chính là nhờ cái la bàn phù thủy đó, còn đoàn người đi theo thì chẳng được gì.
Điều bí ẩn của chiếc la bàn chính ở chỗ này, chệch hướng về mặt này nhưng trúng hướng về mặt khác! Chệch với người này nhưng trúng với người khác, bởi vì cả dân tộc có được dự phần vào việc chế tạo và kiểm tra chất lượng cái la bàn ấy đâu? Ði đúng theo kim chỉ nam Mác Lê thì đúng hướng với người độc quyền lãnh đạo, nhưng là chệch hướng đối với dân tộc, chệch hướng với loài người.
"Mác sai" hay "làm sai Mác"
Việt Hùng: Trong bài, khi bàn đến chủ nghĩa Mác, ông Kiệt cho rằng, Việt Nam đã áp dụng sai chủ nghĩa này. Vậy theo ông sai từ bao giờ? thời ông Võ Văn Kiệt làn Thủ tướng có sai hay không, nếu biết thì sao không điều chỉnh mà nay dư luận mới biết đến?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Tôi thấy cần phải nói rõ và phải phân biệt là, Mác sai và làm sai Mác. Chủ nghĩa Mác khởi thủy, tức Mác giai đoạn đầu, đã có những cái sai căn bản như quan điểm về đấu tranh giai cấp, về chuyên chính vô sản, về tư hữu và bóc lột, về nhà nước tự tiêu vong, nhưng bên cạnh đó còn giữ được một số nét dân chủ và nhân bản.
Nhưng chuyển biến dần đến “Mác giai đoạn sau”, đến Lênin, Stalin trở đi thì càng ngày những điểm tốt càng mất đi, thay vào đó là những cải biến ngày càng thụt lùi về dân chủ. Ở Việt nam thì lúc còn kháng chiến chống Pháp là một giai đoạn riêng, còn từ 1954 trở đi và nhất là sau 1975 thì quy luật là càng nắm được chính quyền càng thụt lùi về dân chủ vì càng bộc lộ tính Tả khuynh như ông Kiệt đã phê phán.
Tôi nói về ông Kiệt, ông Kiệt là người Cộng sản, không thể không quay theo guồng máy ấy, chính ông Hồ Chí Minh còn phải quay theo thì trách gì ông Kiệt. Nhưng ông Kiệt đã thể hiện quan điểm riêng tiến bộ khá sớm.
Ông có công trong việc phát triển kinh tế thị trường. Bức thư gửi Bộ Chính trị năm 1995 và bài góp ý năm 2005 mà ta đang nói đây thể hiện những suy nghĩ nhất quán. Năm ấy nhà cầm quyền lấy cớ khám thấy bản sao bức thư ông Kiệt gửi Bộ Chính Trị trong túi xách của tôi để tạo ra vụ án “Lộ bí mật nhà nước”, thực chất là để trừng trị bài "Chia Tay Ý Thức Hệ" của tôi và bức thư rất tiến bộ của ông Võ Văn Kiệt.
Muốn đổi mới như thế mà sau đó ông vẫn phải tự tay ký nghị định 31/CP và 96/CP rất tệ hại thì ta thấy chuyển mình trong hệ thống Cộng sản không đơn giản chút nào. Nếu anh hỏi tôi sao bây giờ ông Kiệt mới dám nói mạnh thì tôi lưu ý anh rằng Khrutxốp,Gorbachop, Yenxin trước khi nắm được quyền lực họ cũng phải nói theo guồng máy chứ có hơn gì. Người Cộng sản biết chuyển sang dân chủ lúc nào là đáng quý lúc ấy, miễn là dân chủ thật, muộn còn hơn không.
Việt Hùng: Vừa rồi là lời Tiến sĩ Hà Sĩ Phu từ Ðà Lạt. Trong buổi phát thanh tới, Tiến sĩ Hà Sĩ Phu sẽ đưa ra lời bàn về căn bệnh "tả khuynh" không chỉ là sai lầm của người lãnh đạo mà là bản chất của chủ nghĩa, cũng như những lời bàn về lý luận thực tiễn hiện nay, đâu là con đường ra của Việt Nam trên con đường hội nhập, mời quí thính giả nhớ đón nghe.
Hà Sĩ Phu
tự do và dân chủ cho Việt Nam Ý kiến
của Tiến sĩ Hà Sĩ Phu về con đường
2005.10.08 Việt Hùng, phóng viên đài RFA
Lên tiếng khi đưa ra lời nhận xét về bài góp ý của ông Võ Văn Kiệt gửi Bộ Chính Trị liên quan đến lý luận thực tiễn 20 năm đổi mới của Việt Nam, Tiến sĩ Hà Sĩ Phu từ Ðà Lạt đưa ra lời nhận định khi cho rằng:
“Về những quyết sách lớn có liên quan đến sự tồn vong của chủ nghĩa cộng sản thì tất nhiên ông Kiệt còn phải tránh, thế nhưng còn nhiều việc khác đáng lẽ ông Kiệt cần bày tỏ lập trường và giải pháp dứt khoát hơn thì ông Kiệt lại chưa bộc lộ được trong bài viết này".
Mời quí thính giả tiếp tục theo dõi phần hai cuộc nói chuyện mà Tiến sĩ Hà Sĩ Phu dành cho Việt Hùng của Ðài Á Châu Tự Do
Tư tưởng tả khuynh
Việt Hùng: Tiếp tục câu chuyện liên quan đến góp ý của ông Võ Văn Kiệt, trong bài ông Kiệt có phê phán tư tưởng tả khuynh, một xu hướng chính từ trước đến nay của nền chính trị Việt Nam, Tiến sĩ nhìn vấn đề ra sao ?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Trong phần hai của bài viết, ông Võ Văn Kiệt đã tập trung phê phán xu hướng "Tả khuynh" và ông nói rằng, "Tư tưởng tả khuynh chống lại thực tế khách quan, chống lại trí tuệ, cho nên là gây ra đủ mọi tổn thất"
Trong một phong trào mà có tả khuynh hữu khuynh thì không phải chuyện lạ. Tả khuynh đem lại những tổn thất cũng không có gì lạ. Nhưng chuyện lạ ở đây là sự Tả khuynh này rất ngược đời.
Người ta thấy rất lạ là bám lấy sách vở giáo điều đến mức bảo thủ trì trệ mà thành ra Tả khuynh thì chỉ có nghĩa là chính những giáo điều ấy bản chất nó là Tả khuynh, càng bám nó thì càng Tả khuynh, chứ còn gì khác?
Vậy Tả khuynh ở đây không phải là khuyết điểm do những cán bộ làm sai, do không hiểu nội hàm của chủ nghĩa, mà chính Tả khuynh nằm trong nội hàm của chủ nghĩa. Nói sai lầm Tả khuynh là do không hiểu đúng nội hàm của chủ nghĩa là nói ngược, là bao che cho chủ nghĩa.
Tả khuynh hay Hữu khuynh
Cái gì chống lại Tả khuynh, tức là thuận với trí tuệ và thực tiễn như ông Kiệt nói, là bị nó đẩy ra hoặc triệt tiêu. Trong "trường tả khuynh" ấy từng giây từng phút diễn ra sự chọn lọc và đào thải theo hướng phản tiến hóa, và cứ thế suốt 60 năm rồi, hỏi sự tử tế, trung thực, nhân ái còn sống sót được bao nhiêu?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu
Việt Hùng: Nhưng mà cứ nói, tả khuynh, hữu khuynh rồi lại tả khuynh..... nhiều khi dư luận cứ phải nghe đi nghe lại nhiều lần và thậm chí chẳng hiểu ai là tả khuynh ai là hữu khuynh..... vì điều này chỉ có đảng mới biết, nhân dân thì đâu có quyền biết ?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Vâng, đúng như ông Kiệt đã mô tả, tả khuynh của chủ nghĩa đã tạo ra một cái "trường” tả khuynh bao phủ toàn xã hội. Giống như từ trường, điện trường, trường Tả khuynh vô hình nhưng có tính định hướng rất mạnh: cứ cái gì cùng chiều Tả khuynh với nó là nó nống lên, nó khuyếch đại, nó hút lên trên.
Cái gì chống lại Tả khuynh, tức là thuận với trí tuệ và thực tiễn như ông Kiệt nói, là bị nó đẩy ra hoặc triệt tiêu. Trong "trường tả khuynh" ấy từng giây từng phút diễn ra sự chọn lọc và đào thải theo hướng phản tiến hóa, và cứ thế suốt 60 năm rồi, hỏi sự tử tế, trung thực, nhân ái còn sống sót được bao nhiêu?
Tình trạng có “quyền uy” đen lại chi phối “quyền lực” của đảng và nhà nước thì tôi nghĩ cái mối liên hệ của cái uy quyền đen như thế chính là kết quả của một sự độc quyền và tả khuynh lâu dài. Cho nên không lấy làm lạ là Tả khuynh gây tác hại thế mà không bị kỷ luật gì, trái lại chống Tả khuynh thì bị quy kết ngay là xét lại, là phản động. Lấy cái phản động làm chuẩn để đo người tử tế thì người tử tế lại thành phản động chứ có gì lạ.
Tư tưởng dân chủ
Việt Hùng: Có vẻ ông hơi bi quan, phải chăng là bằng sự trải nghiệm của bản thân mà ông có những suy nghĩ như thế hay sao? Vậy tư tưởng dân chủ có còn nhiều ở Việt Nam ?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Vâng, nhưng mà thôi cũng không phải bi quan đâu ông ạ. Vì thế này, tự nhiên rất là công bằng, nó lại có qui luật cân bằng, tức là bên cạnh chủ nghĩa Mác-Lê tả khuynh thì lập tức xuất hiện ngay đối lập, tức là dòng hữu khuynh, chống lại dòng tả khuynh của Mác-Lê.
Thế cho nên là khi mà người ta muốn áp đặt một chủ nghĩa Tả phi lý ấy thì lại xuất hiện ngay một cánh Hữu để "Xét Lại" chủ nghĩa đó, mà người tiêu biểu là Eduard Bernstein coi như cha đẻ của Chủ nghĩa Xét lại, của trường phái gọi là Xã Hội - Dân Chủ.
Ở những nước mà chủ nghĩa Cộng sản độc chiếm, không mọc ra được một đảng đối lập như đảng Xã Hội Dân Chủ thì sẽ mọc ra những nhân vật “xét lại”, và những người "xét lại" này cũng bị những người tả khuynh quy là hữu khuynh.
Dòng “Xã hội-Dân chủ ” này ở các nước Cộng sản thì gọi là hữu khuynh, nhưng ở các nước Tư bản lại chính là đảng năng động tiến bộ mang tính chất tả khuynh. Tôi thì tôi muốn lấy hình ảnh nói thiên nhiên sinh ra loài mèo là để “đính chính” lại sự sinh ra loài chuột để cân bằng nhau, cũng như xã hội đã sinh ra dòng Xã hội-Dân chủ là sự “đính chính” lại dòng Mác-Lê tả khuynh, nên không lấy làm lạ là nhiều Đảng Cộng sản cầm quyền sợ Xã hội-Dân chủ như chuột sợ mèo vậy.
Độc tài cũng sợ Dân chủ, sợ kẻ “đính chính” mình, thế cho nên Dân Chủ phải thắng thôi chứ không có gì phải bi quan đâu anh Hùng ạ.
Con đường ra cho Việt Nam
Việt Hùng: Dạ, vâng, nhưng mà trong bối cảnh thực tiễn hiện nay của Việt nam, đâu là con đường ra cho Việt Nam? Và với cái nhìn của ông Việt nam có cần một tư tưởng để phát triển hay không?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: Con đường ra, phải đáp ứng được hai yêu cầu :
Ðiều cốt lõi là phải làm sao kết hợp được xu thế văn minh toàn cầu với đặc điểm dân tộc, không cần một chủ nghĩa nào, một hệ tư tưởng nào, bản chất vấn đề là vậy.
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu
- Yêu cầu thứ nhất: phải mở đường đi tới một xã hội Dân chủ Đa nguyên Pháp trị, tất nhiên là đa đảng, đấy là yêu cầu thứ nhất
- Thứ hai là phải có tính khả khi, nếu không khả thi thì dù tốt đẹp mấy cũng có tác dụng gì cả. Thế mà khả thi trong thực tế của Việt Nam hiện nay có nghĩa là bằng con đường tuyên truyền vận động có thể tạo được sự đồng thuận đông đảo nhất, mọi tầng lớp, mọi nguồn gốc chính trị, trong nước và ngoài nước, kể cả những người Cộng sản có mong muốn dân chủ, tất cả để tạo sức mạnh tổng hợp để gây sức ép chính trị và kinh tế, cải biến một cách hòa bình xã hội hiện nay thành xã hội Dân chủ-Đa nguyên- Pháp trị.
Ðiều cốt lõi là phải làm sao kết hợp được xu thế văn minh toàn cầu với đặc điểm dân tộc, không cần một chủ nghĩa nào, một hệ tư tưởng nào, bản chất vấn đề là vậy.
Nhưng mà lại xuất phát từ một xã hội như ta, tức là từ một xã hội đang nằm dưới một ý thức hệ độc tôn cố thủ hàng nửa thế kỷ nay rồi. Từ cái thực tế đó, con đường đi ra thì ta phải mượn một con đường nào đó, về hình thức và nguồn gốc gần gũi với ý thức hệ ấy, về thực tế đang là một hình mẫu có uy tín trên thế giới, thế thì mới có tính dễ thuyết phục.
Tôi thấy các nước trên thế giới như là Bắc Âu: Na-uy, Thụy điển, Phần lan, Đan Mạch chẳng hạn, về chính thể thì liên quan đến dòng Dân chủ-Xã hội, là một nhánh tách ra song song với dòng Cộng sản, nguồn gốc thì cũng là liên quan đến Mác, thế nhưng mà liên quan về nguồn gốc thôi, chứ còn bây giờ nó cũng chẳng còn gì gọi là Mác cả.
Nhưng mà về thực tế thì đang là hình mẫu cao nhất về chất lượng sống, thì tôi thấy nó đạt được 2 yêu cầu đó, thì nó sẽ có tính thuyết phục, thì ta có thể mượn nó để tạo ra những chuyển biến quan trọng ban đầu. Ta chỉ mượn lối để đi ra thôi chứ còn khi đã có một nền dân chủ tối thiểu rồi thì sau đó toàn dân tộc mình sẽ tìm lấy mô hình thích hợp riêng của mình, chứ cũng không phải cứ bám và dập khuôn theo họ.
Thế nhưng mà ở đây tôi thấy có điểm tế nhị như thế này, tôi xin nói rõ thêm :
- Ðiểm thứ nhất như là Na-uy, Thụy-điển, Phần-lan chẳng hạn, đảng Xã hội – Dân chủ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống chính trị, thậm chí trở thành đảng cầm quyền, nhưng vì họ cầm quyền thông qua con đường bầu cử dân chủ cho nên không có sự áp đặt, loại trừ những xu hướng khác. Tuy là họ có cầm quyền nhưng người dân vẫn có quyền tự do tư tưởng, tự do lập hội, tự do lập đảng.
Tôi nghĩ rằng những người không cộng sản ở trong nước cũng như ở ngoài nước không có lý do gì để e sợ rằng con đường này thực chất vẫn là con đường cũ của cộng sản hay đây là một cách mở đường cho đảng? Không phải!
Theo con đường đó là hoàn toàn có dân chủ, tự do thật sự.
"Cộng sản-Dân chủ" và “Xã hội-Dân chủ”
Việt Hùng: Vâng, câu hỏi cuối cùng trước khi chấm cuộc nói chuyện thưa Tiến sĩ Hà Sĩ Phu, một số ý kiến cho rằng, trong bài góp ý ông Kiệt chỉ nêu ra những vấn đề, nhưng chưa đưa ra được hướng giải quyết, ông nhận định ra sao ?
Tiến sĩ Hà Sĩ Phu: ... thì đấy là chỗ yếu của bài góp ý của ông Kiệt so với một số bài góp ý của các trí thức và lão thành cách mạng khác đã góp ý với Đại hội X.
Về những quyết sách lớn liên quan đến sự sống còn hay đào thải của chủ nghĩa Cộng sản thì tất nhiên ông Kiệt còn phải tránh, nhưng còn nhiều việc khác đáng lẽ ông Kiệt có thể và cần bày tỏ lập trường và giải pháp dứt khoát thì ông cũng chưa bộc lộ được trong bài viết này.
Nếu xu hướng của ông Kiệt là "Cộng sản-Dân chủ", tức là Cộng sản muốn dân chủ hoá, thì tôi nghĩ cũng rất gần gũi với xu hướng “Xã hội-Dân chủ” mà tôi đề cập ở trên.
Việt Hùng: Thay mặt quí thính giả xin cám ơn Tiến sĩ.
<< Home
