16/11/05
Comments:
<< Home
Hà Nội, ngày 02 tháng 7 năm 2005
Kính gửi:
- Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX.
- Các đồng chí Bộ Chính trị.
Cách đây không lâu, tôi đã có thư gửi Bộ Chính trị và Ban Văn kiện chuẩn bị Đại hội X về một số vấn đề của Báo cáo Chính trị và Báo cáo Xây dựng Đảng. Tôi cũng vừa nhận được "Dự thảo Báo cáo một số vấn đề bổ sung, sửa đổi Điều lệ Đảng trình Đại hội X của Đảng". Lần này tôi tập trung góp ý kiến về Điều lệ Đảng.
Đất nước ta bước vào thế kỷ XXI trong bối cảnh có nhiều thuận lợi song cũng có những thách thức gay gắt. Dân tộc ta đang phải dồn sức bứt lên để phát triển thoát khỏi sự tụt hậu và vị trí tiền phong của Đảng là hết sức to lớn.
Nhiệm vụ chỉnh đốn và xây dựng Đảng là bức xúc hàng đầu của ta. Nâng cao nhận thức đối với Điều lệ Đảng, xem xét để sửa chữa, bổ sung Điều lệ Đảng là một số đòi hỏi sống còn đối với Đảng.
Có thể nói, Điều lệ Đảng là "Bộ luật" của Đảng, là "Hiến pháp" của Đảng.
Là công dân, người đảng viên phải gương mẫu và tiền phong trong việc chấp hành Hiến pháp và Luật pháp của Nhà nước. Đồng thời, là đảng viên, người đảng viên phải tuân thủ Điều lệ Đảng vì đó là "Bộ luật" của Đảng, là "Hiến pháp" của Đảng. Mọi suy nghĩ và hành động của đảng viên phải căn cứ vào "Bộ Luật" đó.
Mặt khác, vì Đảng ta là Đảng cầm quyền. Điều lệ Đảng là điểm tựa để quần chúng nhân dân kiểm tra, giám sát đảng viên, cán bộ và các cơ quan của Đảng đóng góp ý kiến xây dựng Đảng.
Điều lệ Đảng có vị trí đặc biệt và ý nghĩa hết sức quan trọng trong sinh hoạt Đảng, trong công tác của từng đảng viên, từng cấp uỷ cho đến Ban chấp hành Trung ương Đảng và đại hội Đảng, quy định phương thức lãnh đạo, lề lối làm việc giữa các cơ quan của Đảng, mối quan hệ giữa Đảng với Nhà nước và hệ thống chính trị, giữa Đảng với nhân dân.
Điều lệ hiện hành có nhiều điểm tốt chưa được các tổ chức của Đảng và đảng viên thực hiện nghiêm túc, thậm chí còn làm trái hẳn, có nhiều quy định chưa thật rõ ràng làm cho nhận thức và hành động có lúc, có nơi thiếu thống nhất: có những vấn đề kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ Đại hội chưa được kết luận. Mặt khác tình hình nội bộ Đảng có những diễn biến đòi hỏi những quy định rõ ràng hơn, cụ thể hơn tạo sự thống nhất cao trong nội bộ Đảng về tư tưởng, tổ chức và hành động.
Việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ lần này phải thể hiện cho được sự tự đổi mới, tự chỉnh đốn Đảng, giải quyết những vấn đề đã đủ căn cứ để kết luận thoả đáng. Đó là những vấn đề nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng; về quan hệ giữa Đảng với Nhà nước và với các tổ chức chính trị xã hội; về quan hệ giữa Đảng với nhân dân.
Đưa những nội dung cần thiết vào Điều lệ Đảng và là cách tạo điều kiện để đảm bảo thực hiện đúng vai trò giám sát việc chấp hành điều lệ Đảng của mọi đảng viên và mọi cấp uỷ Đảng từ cơ sở đến cơ quan cao nhất là Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng và giữa hai kỳ Đại hội là Ban chấp hành Trung ương Đảng. Sau đây, tôi căn cứ vào "Dự thảo báo cáo một số vấn đề về bổ sung, sửa đổi Điều lệ Đảng trình Đại hội X của Đảng" để đóng góp cụ thể:
1. Tán thành bổ sung tiêu đề "Đảng và những vấn đề cơ bản về xây dựng Đảng".
Ở khổ 1, dòng thứ 3, tr 13 cần viết đầy đủ: "... đội tiền phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam" để nhất quán với vấn đề Đảng của ai, dự kiến sửa theo phương án 2 ở trang 11: "Đảng cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc".
Ở khổ 3, tốt nhất là thay những điều đã có bằng ghi toàn văn "Điều mong muốn cuối cùng" của chủ tịch Hồ Chí Minh trong Di chúc: "Toàn Đảng toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới".
Đoạn chữ đậm ở trang 14 "Đảng viên làm kinh tế tư nhân..." là thừa vì trùng lặp với đoạn ở ngay trên đó, nên bỏ.
Ở khổ thứ 5, sửa lại cụm từ... "lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách..." bằng "lấy dân chủ tập trung làm nguyên tắc tổ chức cơ bản, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách". Thay cụm từ "tập trung dân chủ" bằng "Dân chủ tập trung" thể hiện đúng thực chất nguyên lý xây dựng Đảng và nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng và cũng phù hợp với ngay câu tiếp theo "thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách".
Nguy cơ của một Đảng cầm quyền là xa dần, dẫn đến độc tài, độc đoán. Để tránh được nguy cơ đó thì đảm bảo dân chủ và thực hiện tập trung là điều kiện tiên quyết. Không có dân chủ thật sự thì tập trung chỉ là tập trung quan liêu. Đòi có dân chủ mà không có tập trung chỉ dẫn đến phân tán và tuỳ tiện "trên nói dưới không nghe", không còn kỷ cương của Đảng và không còn dân chủ.
Vì thế cần quy định thật rõ quan hệ giữa dân chủ và tập trung quan hệ giữa cấp dưới và cấp trên, giữa Đảng với dân, giữa Đảng với Nhà nước. Những quy định đó nên được ghi vào trong Điều lệ Đảng, tôi sẽ nói rõ khi bàn đến Chương II "Nguyên tắc tổ chức và cơ cấu tổ chức của Đảng".
2. Về Chương I.
"Quy định về những điều đảng viên không được làm" do BCH Trung ương ban hành ngày 3/1/2002 có một số quy định đã vi phạm mục 2, Điều 3, Chương I của Điều lệ Đảng.
Căn cứ vào quy định ở mục 3, điều 3 của chương này, đảng viên có quyền "Phê bình, chất vấn về hoạt động của tổ chức đảng và đảng viên ở mọi cấp trong phạm vi tổ chức; báo cáo, kiến nghị với các cơ quan có trách nhiệm và yêu cầu được trả lời", thì hiện nay, Ban chấp hành Trung ương đã vi phạm điều lệ Đảng khi không trả lời những kiến nghị của đảng viên, trong đó có nhiều đồng chí đảng viên lão thành đã có 60, 70 tuổi Đảng, từng giữ các trách nhiệm là Uỷ viên Bộ chính trị, Uỷ viên Ban Bí thư, Chủ nhiệm Uỷ ban kiểm tra Trung ương... Những ý kiến, kiến nghị của đảng viên gửi đến cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng giữa hai kỳ đại hội đã không được phổ biến, nhiều Uỷ viên Trung ương không hề hay biết. Đó là sự vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc ghi trong Điều lệ.
Có những điều đã được ghi rõ như đã dẫn ra ở trên hoặc như ở mục 6 điều 9, chương II "đảng viên có ý kiến thuộc về thiểu số được quyền bảo lưu và báo cáo lên cấp trên cho đến Đại hội đại biểu toàn quốc... Cấp uỷ có thẩm quyền nghiên cứu xem xét ý kiến đó, không phân biệt đối xử với đảng viên thuộc về ý kiến thiểu số...", nhưng không được thực hiện nghiêm chỉnh. Trong "Dự thảo...", về điều này lại có bước thụt lùi, như ở mục 12, trang 9 dự kiến rằng "cấp trên cách một cấp của cấp quyết định thi hành kỷ luật là cấp giải quyết khiếu nại cuối cùng...". Đề nghị giữ như cũ, không thụt lùi đi.
Việc không thực hiện hoặc thực hiện sai Điều lệ như vừa qua là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến một bộ phận không ít đảng viên sa sút ý chí chiến đấu, phai nhạt lý tưởng, thoái hoá biến chất làm giảm sút lòng tin của dân đối với Đảng. Đây là một vấn đề cần nghiêm khắc kiểm điểm, không chỉ ở cấp cơ sở mà cả ở cấp Trung ương.
Liên quan đến chương này, có một quy định của Ban Tổ chức Trung ương yêu cầu người Việt gốc Hoa phải có ba đời cư trú ở Việt Nam mới có thể được kết nạp, vừa vi phạm Mục 2, Điều 2, vừa gây nên những ảnh hưởng chính trị rất không tốt.
3. Chương II và chương III.
Điều lệ ghi "ĐCS Việt Nam tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ", điều đó đúng nhưng chưa đủ. Vì rằng, không một tổ chức nào mà không gắn liền với hoạt động, chỉ quy định nguyên tắc tổ chức mà không đề cập đến hoạt động là không hợp lý. Chỉ riêng một nguyên tắc dân chủ tập trung chưa thể hiện đầy đủ tôn chỉ, mục đích của Đảng. Do đó, đề nghị ghi rõ "Nguyên tắc tổ chức, hoạt động và cơ cấu tổ chức của Đảng" chứ không chỉ là nguyên tắc tổ chức và cơ cấu tổ chức. Ngoài nguyên tắc dân chủ tập trung, cần bổ sung thêm 4 nguyên tắc sau đây: phế bình, tự phê bình là quy luật phát triển của Đảng, đoàn kết thống nhất trong Đảng là sức mạnh của Đảng, là cơ sở đoàn kết toàn dân, Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, dựa vào dân để xây dựng Đảng, đây là vấn đề sống còn của Đảng, Đảng hoạt động tuân thủ Hiến pháp và pháp luật.
Xin nhắc lại rằng vừa qua, nhiều cán bộ đảng viên, đặc biệt là nhiều đảng viên lão thành tuổi cao, không nề hà đến sức yếu, bệnh tật, vì sự nghiệp của Đảng đã trung thực, thẳng thắn trình bày ý kiến, kiến nghị của mình gửi lên BCH Trung ương, đang chờ đợi sự trả lời nhưng chưa được đáp ứng. Đây chính là sự vi phạm nghiêm trọng Điều lệ Đảng.
Đó là lý do vì sao trong thư gửi Hội nghị lần thứ 11 BCH Trung ương khoá IX, tôi tập trung trình bày ý kiến về vấn đề đảm bảo nguyên tắc của Đảng. Xin tóm tắt nêu tại một số điểm liên quan trực tiếp đến Điều lệ Đảng.
- Cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là đại hội đại biểu toàn quốc, có trách nhiệm quyết định mọi công việc của toàn Đảng, cơ quan lãnh đạo cao nhất của các cấp là đại hội đại biểu các cấp hay là đại hội đảng viên (ở cấp Chi bộ).
- Giưa hai kỳ đại hội toàn quốc, cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban chấp hành Trung ương, giữa hai kỳ đại hội Đảng bộ các cấp, cơ quan cao nhất của Đảng bộ các cấp là Ban chấp hành đảng bộ các cấp, gọi tắt là cấp uỷ, chi uỷ.
- Ban chấp hành Trung ương Đảng bầu ra Bộ Chính trị và Tổng bí thư. Điều lệ hiện hành còn quy định thêm về cách thành lập Ban Bí thư, Bộ Chính trị là cơ quan cấp dưới Ban chấp hành Trung ương Đảng, thay mặt BCH Trung ương Đảng điều hành công việc giữa các kỳ Hội nghị BCH Trung ương Đảng.
- Bầu cử trực tiếp bằng phiếu kín là phương thức bầu đại biểu Đại hội toàn quốc cũng như đại hội Đảng bộ các cấp, bầu các uỷ viên BCH Trung ương, Bộ Chính trị cũng như các uỷ viên của các cấp uỷ cấp dưới.
Bầu cử phải được tiến hành theo nguyên tắc tự do ứng cử, tự do đề cử, bầu cử trực tiếp và bỏ phiếu kín, để lựa chọn được những đảng viên có phẩm chất và năng lực xứng đáng nhất đảm đương các nhiệm vụ của Đảng.
Khi những nguyên tắc trên đây không được nghiêm chỉnh chấp hành thì kỷ luật Đảng bị buông lỏng dẫn đến mất dân chủ ngày càng trầm trọng. Tình trạng thiếu công khai, minh bạch trong khâu lựa chọn và đề bạt cán bộ vào các cơ quan của Đảng và của Nhà nước đang làm xói lử niềm tin của đảng viên và quần chúng.
- Hiện tượng xa rời nguyên tắc tổ chức của Đảng lặp đi lặp lại, dần dần gần như trở thành một "nếp nghĩ", "nếp làm" quen thuộc. Nhiều quy định của Đảng mang tính nguyên tắc đã bị biến dạng, mất thực chất, chỉ còn mang tính hình thức phô trương.
Ở cấp trên như thế nào thì ở cấp dưới lặp lại cũng gần như thế, ngày càng thoát ly những quy định đã ghi trong Điều lệ Đảng.
Vì vậy, việc trở lại với những nguyên tắc của Đảng là rất cần thiết và bức xúc để nâng cao tính chiến đấu của đảng viên, của tổ chức Đảng, tạo không khí dân chủ lành mạnh trong sinh hoạt Đảng.
Việc trở lại với những nguyên tắc của Đảng cần thể hiện ngay trong việc chuẩn bị Đại hội X, triển khai các bước của Đại hội X theo đúng nguyên tắc "cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là Đại hội đại biểu toàn quốc".
Lựa chọn bầu đại biểu đi dự đại hội các cấp từ dưới lên trên, để đại biểu là những người ưu tú nhất, tiêu biểu nhất cho trí tuệ, phẩm chất, tài năng của Đảng.
Phát huy đến mức cao nhất tinh thần dân chủ của từng đại biểu Đại hội, tự mình tham gia quyết định mọi vấn đề mà Đại hội phải chịu trách nhiệm: quyền thảo luận, quyết định nội dung của báo cáo tình hình nhiệm vụ được trình bày tại Đại hội, quyền quyết định tiêu chuẩn và số lượng người tham gia cấp uỷ, quyền ứng cử và đề cử, quyền chất vấn người ứng cử và đề cử, quyền bầu cử trực tiếp bằng phiếu kín.
Việc chuẩn bị của Ban trù bị Đại hội các cấp không thể không có. Ban trù bị chuẩn bị tốt nhất để đại hội các cấp, cũng như Đại hội toàn quốc thực thi quyền hạn và trách nhiệm của mình đúng theo Điều lệ. Ban trù bị không làm thay đại biểu và Đại hội. Không để tình trạng Đại hội chỉ làm nhiệm vụ hoàn tất thủ tục.
Ngoài những điều đã nêu trong thư gửi Hội nghị lần thứ II của BCH Trung ương khoá IX vừa được nhắc lại một cách tóm tắt, xin góp thêm những ý cụ thể:
Ở mục 1, điều 16, chương III của Điều lệ hiện hành quy định: "Ban chấp hành Trung ương tổ chức chỉ đạo thực hiện Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, các nghị quyết của Đại hội; quyết định những chủ trương, chính sách về đối nội, đối ngoại, công tác quần chúng và công tác xây dựng Đảng".
Ở mục 2, điều 17: "Bộ Chính trị lãnh đạo và kiểm tra thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc, nghị quyết của BCH Trung ương, quyết định những vấn đề về chủ trương, chính sách, tổ chức cán bộ".
Ở mục 3, điều 17: "Ban Bí thư lãnh đạo công việc hàng ngày của Đảng chỉ đạo công tác xây dựng Đảng... quyết định một số vấn đề về tổ chức cán bộ và một số vấn đề khác theo sự phân công của BCH Trung ương"... Tại mục 1, Điều 9 và mục 3, mục 4 Điều 20 của chương III cũng quy định tương tự đối với cấp uỷ, ban thường vụ thường trực cấp uỷ ở địa phương. ở đây chưa rõ ràng giữa lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và xử lý công việc hàng ngày của Đảng: BCH Trung ương "tổ chức chỉ đạo thực hiện", Bộ Chính trị "lãnh đạo và kiểm tra", Ban Bí thư 'lãnh đạo công việc hàng ngày".
Sự không minh bạch đã dẫn đến tình trạng công việc của BCH Trung ương, vô hình chung, gần như do Bộ Chính trị đảm nhiệm. Vì vậy, trên thực tế, Bộ Chính trị gần như trở thành cấp trên của BCH Trung ương, như vậy là không phù hợp với Điều lệ Đảng. Hệ quả là BCH Trung ương không phát huy được hết khả năng và trách nhiệm là cơ quan cao nhất của Đảng điều hành công việc giữa hai kỳ đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng.
Số uỷ viên BCH Trung ương quá đông, nhiều uỷ viên BCH Trung ương kiêm nhiệm quá nhiều chức vụ nên nhiều khi thời gian đáng ra phải dành cho việc thực hiện trọng trách của BCH Trung ương, thì lại phải dồn gần hết cho các cuộc họp "kiêm nhiệm".
Phải trở lại với nguyên tắc của Đảng đã được ghi rõ trong Điều lệ: nhiệm vụ chủ yếu của từng uỷ viên BCH Trung ương là nhiệm vụ một thành viên của cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng giữa hai kỳ đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, chứ không phải dồn nhiệm vụ đó cho Bộ Chính trị hay Ban Bí thư. Đó chính là trở lại với nguyên tắc dân chủ tập trung.
Thực hiện dân chủ trong Đảng trước hết và cấp bách nhất là đảm bảo trách nhiệm tập thể của Ban chấp hành Trung ương, của từng uỷ viên trong BCH Trung ương. Mỗi một quyết định của Đảng đều phải có sự đóng góp tích cực và chịu trách nhiệm của từng uỷ viên của BCH Trung ương. Trong đó, mỗi ý kiến, mỗi lá phiếu của mỗi Uỷ viên đều có giá trị như nhau, không nên phân biệt là Uỷ viên Trung ương hay Uỷ viên Bộ Chính trị, uỷ viên Ban Bí thư.
Trên tinh thần đó, cần có sự xem xét và quy định lại chế độ kiểm nhiệm công tác của Uỷ viên BCH Trung ương Đảng, kể cả Uỷ viên Bộ Chính trị. Có những chức danh sẽ kiêm nhiệm là cần thiết, do một Uỷ viên Bộ Chính trị (trong đó có thể là Tổng Bí thư) phụ trách. Ngoài những chức danh đó ra, cần cân nhắc kỹ việc kiêm nhiệm để tránh được tình trạng có những Uỷ viên Bộ Chính trị, Uỷ viên BCH Trung ương không có đủ thời gian và tâm trí dành cho chức năng quan trọng nhất của mình. Còn nhiều công việc kiêm nhiệm có nhiều cán bộ đảng viên, thậm chí người ngoài đảng thay thế được (như Đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân...). ở một khía cạnh khác, việc kiêm nhiệm quá nhiều chức danh thể hiện sự ôm đồm, chưa thất sự tin tưởng và phát huy tài năng, tâm huyết của nhiều đồng chí khác.
Đây là chưa nói, còn rất nhiều chức danh khác, có thể có những chuyên gia ngoài Đảng gánh vác có khi còn có lợi nhiều mặt mà chúng ta cần cân nhắc.
Nguyên tắc nói trên cũng cần được vận dụng ở tất cả các cấp từ tỉnh, thành đến quận huyện và đến cơ sở. Sẽ vi phạm Điều lệ Đảng nếu bí thư tỉnh uỷ, theo quy hoạch, được "cơ cấu vào BCH Trung ương". Như vậy, thực chất là BCH Trung ương đã được quyết định một phần quan trọng trước khi tiến hành Đại hội. Nơi nào cần bí thư tỉnh uỷ, thành uỷ là uỷ viên Trung ương phải do BCH Trung ương mới được đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng vừa bầu ra quyết định.
Với các cơ quan Nhà nước cũng như vậy. không nhất thiết phải bố trí Uỷ viên Trung ương làm thủ trưởng một Bộ, một ngành trong trường hợp đồng chí đó không có trình độ chuyên môn thích hợp. Chính như thế là đảm bảo cho BCH Trung ương có điều kiện làm tốt chức năng lãnh đạo mà Điều lệ Đảng và ghi rõ trong Mục 1, Mục 2 và Mục 3, Điều 41 của Chương IX: "Đảng lãnh đạo Nhà nước và đoàn thể chính trị - xã hội".
Nhân đây, xin đề nghị sửa 3 điều của chương IX như sau:
Điều 41 (ở trang 51 của Dự thảo) "Đảng lãnh đạo Nhà nước và đoàn thể chính trị - xã hội bằng cương lĩnh chính trị, chiến lược, chính sách, chủ trương của đảng thể hiện trong Hiến pháp, luật pháp, thể chế Nhà nước; bằng thuyết phục và tổ chức vận động; bằng giới thiệu cán bộ đủ tiêu chuẩn để ứng cử vào các chức vụ được bầu của Nhà nước và các đoàn thể chính trị, xã hội hoặc để được xét bổ nhiệm vào các chức vụ bổ nhiệm của Nhà nước".
Cần loại bỏ sự chồng chéo giữa các cơ quan của Đảng và của Nhà nước, của cả hệ thống chính trị thể hiện ở Điều 42, chương IX.
Sự chồng chéo đó chẳng những khiến cho những tổ chức được lập ra không phát huy được tác dụng mà còn gây nên sự lúng túng, làm yếu tổ chức Đảng cũng như bộ máy Nhà nước và hệ thống chính trị.
Điều 43 (ở trang 53 của Dự thảo):
Đã có thời gian, chúng ta lập Ban cán sự Đảng trong các cơ quan Nhà nước (khi đóm riêng trong Chính phủ không có Ban cán sự Đảng Chính phủ). Qua thực tế do nhận thấy, sự chồng chéo và trùng lắp có hại cho công việc, nên từ đại hội V đã bãi bỏ chế độ Ban cán sự Đảng. Sau đó, lại khôi phục lại. Từ sự kiểm nghiệm thực tế mấy nhiệm kỳ qua, đề nghị bỏ Điều 43.
Về chương VII: Uỷ ban kiểm tra các cấp:
Điều 31: Nên là Đại hội bầu Ban kiểm tra thay vì "cấp uỷ cùng cấp bầu". Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng bầu Uỷ ban Kiểm tra Trung ương thay vì BCH Trung ương bầu như đã ghi trong Điều 17, Chương III về "Cơ quan lãnh đạo của Đảng ở cấp Trung ương". Đã sửa ở chương VII này, thì cũng phải sửa ở Chương III.
Cần phải sửa như vậy để đặt Uỷ ban Kiểm tra đúng vào vị trí rất quan trọng trong công tác và sinh hoạt Đảng chứ không phải như lâu nay. Uỷ ban Kiểm tra trở thành cấp dưới của cấp uỷ. Uỷ ban Kiểm tra Trung ương là cấp dưới của BCH Trung ương cấp dưới của Bộ Chính trị và Ban Bí thư. Đã là cấp dưới thì làm sao thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ mà điều lệ quy định ? Và như vậy, thì ai kiểm tra BCH Trung ương. Bộ Chính trị, Ban Bí thư khi mà Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng chỉ họp theo định kỳ ?
Phải là Đại hội bầu, Uỷ ban kiểm tra mới có thể thực hiện đúng chức năng cần phải có. Như vậy đồng thời phải sửa mục 2 trong điều 30 của Chương VII: "Các cấp uỷ Đảng lãnh đạo công tác kiểm tra và tổ chức thực hiện nhiệm vụ kiểm tra...". Nên sửa lại: "Các cấp uỷ Đảng tạo điều kiện thuận lợi để Uỷ ban kiểm tra cùng cấp thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình theo quy định của Điều lệ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng xem xét và thẩm định công việc của Uỷ ban Kiểm tra Trung ương".
Cùng với những điều nói trên, Đại hội X của Đảng kỳ này nên xem xét để đưa thêm vào Điều lệ một số nội dung quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt Đảng, đến nguyên tắc làm việc và phẩm chất đảng viên.
Xin gợi thêm mấy điểm sau đây:
1. Nguyên tắc về quản lý và tuyển chọn, đề bạt cán bộ:
Cần có sự phân cấp quản lý cán bộ như thế nào để có thể nắm chắc được hoạt động và phẩm chất đảng viên. Những tiêu chuẩn cơ bản cần được công khai và minh bạch trong quy trình xét chọn, đề bạt cán bộ. Nếu xoá bỏ giải pháp lấy phiếu trưng cầu. Điều này chỉ khuyến khích thái độ thiếu thẳng thắn phát biểu quan điểm chính kiến của Đảng viên, làm suy giảm, thậm chí có thể triệt tiêu thái độ trung thực dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, gây tâm lý "bằng mặt mà không bằng lòng" trong sinh hoạt Đảng. Đánh giá phẩm chất, đạo đức của đảng viên phải căn cứ vào việc hoàn thành hay không hoàn thành nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước trao cho, gương mẫu và tiên phong thực hiện nghĩa vụ công dân, tôn trọng hiến pháp và pháp luật, tích cực vận động quần chúng thực hiện đường lối của Đảng tôn trọng pháp luật của Nhà nước. Vì thế, đánh giá phẩm chất, đạo đức đảng viên đòi hói sự sâu sát của cấp trên để hiểu được đảng viên và thu thập được ý kiến nhận xét cơ sở nơi đảng viên đó hoạt động, bao gồm ý kiến của đảng viên, cấp uỷ và quần chúng ngoài Đảng. Không thể đơn giản chỉ lấy phiếu trưng cầu mà quyết định được việc đánh giá. Vấn đề này cần được ghi rõ vào Điều lệ Đảng.
Mục I, Điều 17, Chương III của Điều lệ ghi BCH Trung ương bầu Bộ Chính trị, bầu Tổng Bí thư trong số Uỷ viên Bộ Chính trị... song không quy định trách nhiệm và quyền hạn của Tổng Bí thư. Nay cần bổ sung.
Ngoài ra, cũng có nhiều ý kiến cho rằng chức danh Tổng Bí thư nên để Đại hội bầu chứ không chỉ Ban chấp hành Trung ương bầu, điều này nên cân nhắc.
2. Cần chỉ rõ đảm bảo và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng không phải là "đảng hoá", "công chức hoá" các cơ quan dân cử trong hệ thống chính trị. Ngược lại, phải tìm cách phát huy vai trò làm chủ của người dân tham gia vào quy trình "dân cử". Đã là dân cử thì phải thật sự để cho người ta "cử", tạo điều kiện để thật sự có ứng cử và bầu cử tự do trên cơ sở tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Tất cả các tổ chức Đảng phải nghiêm túc và chân thành tôn trọng quyền của cử tri, tuyệt đối không được can thiệp một cách thô bạo, áp đặt đối với các cơ quan "dân cử", Kiểu "Đảng cử, dân bầu" đang được áp dụng về thực chất là hạn chế quyền của dan. Cho dù việc đó khôn khéo, tế nhị hay vụng về, thô bạo cũng đều là vi phạm dân chủ vi phạm Hiến pháp và pháp luật.
Trong Điều lệ Đảng cần có quy định nhằm khắc phục thiếu sót này, để đảng viên biết mà chấp hành và nhân dân có chỗ dựa đấu tranh thực thi dân chủ trong việc thành lập các cơ quan dân cử và trong sinh hoạt xã hội.
3. Mặt trận Tổ quốc các cấp và các thành viên của Mặt trận là các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các hội đoàn của tôn giáo v.v... cần thật sự nghiêm chỉnh thực hiện đường lối của Đảng thể hiện trong Điều lệ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: "chủ trương phát huy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lực tự cường, đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong và ngoài nước, không phân việt thành phần xã hội và dân tộc, quá khứ và ý thức hệ, tôn giáo và tín ngưỡng miễn là tán thành công cuộc đổi mới, nhằm mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh...".
Phải tôn trọng quyền tự do phát biểu ý kiến, để đạt nguyện vọng của các thành viên khác nhau trong Mặt trận. Chính vì muốn nghe những tiếng nói khác nhau đó mà cần có Mặt trận. Nếu chỉ muốn người ta nói theo ý mình thì thành lập Mặt trận làm gì ? Các đoàn thể chính trị khác cũng như vậy. Các tổ chức xã hội nghề nghiệp cần xã hội hoá hoàn toàn theo luật pháp.
Một số cán bộ của các đoàn thể quần chúng bị "nhà nước hoá" đã không còn là đại biểu của quần chúng nữa, họ xa rời quần chúng, vì thế, ở nhiều nơi các tổ chức này trở nên "hữu danh vô thực". Nhiều cán bộ tuy về hình thức là "dân cử" song khi đã là "chuyên trách" thì trở thành công chức Nhà nước, ăn lương Nhà nước tiếng nói của họ không còn đại diện cho những người đã cử ra họ.
Điều lệ Đảng cần ghi rõ phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị, có vậy mới thật sự nâng cao vai trò lãnh đạo và uy tín của Đảng, phát huy được sức mạnh của Mặt trận và các đoàn thể chính trị, xã hội của các tổ chức xã hội nghề nghiệp thật sự tự nguyện của quần chúng và tự quần chúng lo liệu, không đảng hoá, hành chính hoá, công chức hoá.
4. Về quan điểm và đường lối quần chúng của Đảng:
Đây là một vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với một Đảng duy nhất cầm quyền như Đảng ta. Nguồn gốc sức mạnh của Đảng là ở trong dân. Điều này quá rõ ràng trong thời kỳ hoạt động bí mật của Đảng và trong hai cuộc kháng chiến.
Khi chưa có chính quyền, Đảng chỉ có một chỗ dựa duy nhất là cơ sở quần chúng. Xa rời quần chúng, không được quần chúng chở che, đùm bọc, Đảng sẽ bị địch tiêu diệt. Trong hai cuộc kháng chiến, không huy động được tối đa sức mạnh của dân, Đảng không thể có vai trò gì. Khi đã là Đảng cầm quyền trong hoà bình xây dựng, thì xa rời dân, đứng trên dân là nguy cơ lớn nhất của Đảng. Xa dân, đứng trên dân dẫn đến độc tài, độc đoán, mất lòng dân. Đã mất lòng dân là mất chỗ dựa của Đảng, đó là nguy cơ mất Đảng. Chính vì thế, phải quy định rất rõ ràng, minh bạch trong Điều lệ Đảng trách nhiệm của đảng viên đối với nhân dân trong phạm vi công tác và sinh hoạt của mình.
Trên đây là những ý kiến tôi đóng góp vào việc xem xét và sửa chữa, bổ sung Điều lệ Đảng tại Đại hội X của Đảng.
Kính thư
Võ Văn Kiệt
Đăng nhận xét
Kính gửi:
- Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX.
- Các đồng chí Bộ Chính trị.
Cách đây không lâu, tôi đã có thư gửi Bộ Chính trị và Ban Văn kiện chuẩn bị Đại hội X về một số vấn đề của Báo cáo Chính trị và Báo cáo Xây dựng Đảng. Tôi cũng vừa nhận được "Dự thảo Báo cáo một số vấn đề bổ sung, sửa đổi Điều lệ Đảng trình Đại hội X của Đảng". Lần này tôi tập trung góp ý kiến về Điều lệ Đảng.
Đất nước ta bước vào thế kỷ XXI trong bối cảnh có nhiều thuận lợi song cũng có những thách thức gay gắt. Dân tộc ta đang phải dồn sức bứt lên để phát triển thoát khỏi sự tụt hậu và vị trí tiền phong của Đảng là hết sức to lớn.
Nhiệm vụ chỉnh đốn và xây dựng Đảng là bức xúc hàng đầu của ta. Nâng cao nhận thức đối với Điều lệ Đảng, xem xét để sửa chữa, bổ sung Điều lệ Đảng là một số đòi hỏi sống còn đối với Đảng.
Có thể nói, Điều lệ Đảng là "Bộ luật" của Đảng, là "Hiến pháp" của Đảng.
Là công dân, người đảng viên phải gương mẫu và tiền phong trong việc chấp hành Hiến pháp và Luật pháp của Nhà nước. Đồng thời, là đảng viên, người đảng viên phải tuân thủ Điều lệ Đảng vì đó là "Bộ luật" của Đảng, là "Hiến pháp" của Đảng. Mọi suy nghĩ và hành động của đảng viên phải căn cứ vào "Bộ Luật" đó.
Mặt khác, vì Đảng ta là Đảng cầm quyền. Điều lệ Đảng là điểm tựa để quần chúng nhân dân kiểm tra, giám sát đảng viên, cán bộ và các cơ quan của Đảng đóng góp ý kiến xây dựng Đảng.
Điều lệ Đảng có vị trí đặc biệt và ý nghĩa hết sức quan trọng trong sinh hoạt Đảng, trong công tác của từng đảng viên, từng cấp uỷ cho đến Ban chấp hành Trung ương Đảng và đại hội Đảng, quy định phương thức lãnh đạo, lề lối làm việc giữa các cơ quan của Đảng, mối quan hệ giữa Đảng với Nhà nước và hệ thống chính trị, giữa Đảng với nhân dân.
Điều lệ hiện hành có nhiều điểm tốt chưa được các tổ chức của Đảng và đảng viên thực hiện nghiêm túc, thậm chí còn làm trái hẳn, có nhiều quy định chưa thật rõ ràng làm cho nhận thức và hành động có lúc, có nơi thiếu thống nhất: có những vấn đề kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ Đại hội chưa được kết luận. Mặt khác tình hình nội bộ Đảng có những diễn biến đòi hỏi những quy định rõ ràng hơn, cụ thể hơn tạo sự thống nhất cao trong nội bộ Đảng về tư tưởng, tổ chức và hành động.
Việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ lần này phải thể hiện cho được sự tự đổi mới, tự chỉnh đốn Đảng, giải quyết những vấn đề đã đủ căn cứ để kết luận thoả đáng. Đó là những vấn đề nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng; về quan hệ giữa Đảng với Nhà nước và với các tổ chức chính trị xã hội; về quan hệ giữa Đảng với nhân dân.
Đưa những nội dung cần thiết vào Điều lệ Đảng và là cách tạo điều kiện để đảm bảo thực hiện đúng vai trò giám sát việc chấp hành điều lệ Đảng của mọi đảng viên và mọi cấp uỷ Đảng từ cơ sở đến cơ quan cao nhất là Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng và giữa hai kỳ Đại hội là Ban chấp hành Trung ương Đảng. Sau đây, tôi căn cứ vào "Dự thảo báo cáo một số vấn đề về bổ sung, sửa đổi Điều lệ Đảng trình Đại hội X của Đảng" để đóng góp cụ thể:
1. Tán thành bổ sung tiêu đề "Đảng và những vấn đề cơ bản về xây dựng Đảng".
Ở khổ 1, dòng thứ 3, tr 13 cần viết đầy đủ: "... đội tiền phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam" để nhất quán với vấn đề Đảng của ai, dự kiến sửa theo phương án 2 ở trang 11: "Đảng cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc".
Ở khổ 3, tốt nhất là thay những điều đã có bằng ghi toàn văn "Điều mong muốn cuối cùng" của chủ tịch Hồ Chí Minh trong Di chúc: "Toàn Đảng toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới".
Đoạn chữ đậm ở trang 14 "Đảng viên làm kinh tế tư nhân..." là thừa vì trùng lặp với đoạn ở ngay trên đó, nên bỏ.
Ở khổ thứ 5, sửa lại cụm từ... "lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách..." bằng "lấy dân chủ tập trung làm nguyên tắc tổ chức cơ bản, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách". Thay cụm từ "tập trung dân chủ" bằng "Dân chủ tập trung" thể hiện đúng thực chất nguyên lý xây dựng Đảng và nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng và cũng phù hợp với ngay câu tiếp theo "thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách".
Nguy cơ của một Đảng cầm quyền là xa dần, dẫn đến độc tài, độc đoán. Để tránh được nguy cơ đó thì đảm bảo dân chủ và thực hiện tập trung là điều kiện tiên quyết. Không có dân chủ thật sự thì tập trung chỉ là tập trung quan liêu. Đòi có dân chủ mà không có tập trung chỉ dẫn đến phân tán và tuỳ tiện "trên nói dưới không nghe", không còn kỷ cương của Đảng và không còn dân chủ.
Vì thế cần quy định thật rõ quan hệ giữa dân chủ và tập trung quan hệ giữa cấp dưới và cấp trên, giữa Đảng với dân, giữa Đảng với Nhà nước. Những quy định đó nên được ghi vào trong Điều lệ Đảng, tôi sẽ nói rõ khi bàn đến Chương II "Nguyên tắc tổ chức và cơ cấu tổ chức của Đảng".
2. Về Chương I.
"Quy định về những điều đảng viên không được làm" do BCH Trung ương ban hành ngày 3/1/2002 có một số quy định đã vi phạm mục 2, Điều 3, Chương I của Điều lệ Đảng.
Căn cứ vào quy định ở mục 3, điều 3 của chương này, đảng viên có quyền "Phê bình, chất vấn về hoạt động của tổ chức đảng và đảng viên ở mọi cấp trong phạm vi tổ chức; báo cáo, kiến nghị với các cơ quan có trách nhiệm và yêu cầu được trả lời", thì hiện nay, Ban chấp hành Trung ương đã vi phạm điều lệ Đảng khi không trả lời những kiến nghị của đảng viên, trong đó có nhiều đồng chí đảng viên lão thành đã có 60, 70 tuổi Đảng, từng giữ các trách nhiệm là Uỷ viên Bộ chính trị, Uỷ viên Ban Bí thư, Chủ nhiệm Uỷ ban kiểm tra Trung ương... Những ý kiến, kiến nghị của đảng viên gửi đến cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng giữa hai kỳ đại hội đã không được phổ biến, nhiều Uỷ viên Trung ương không hề hay biết. Đó là sự vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc ghi trong Điều lệ.
Có những điều đã được ghi rõ như đã dẫn ra ở trên hoặc như ở mục 6 điều 9, chương II "đảng viên có ý kiến thuộc về thiểu số được quyền bảo lưu và báo cáo lên cấp trên cho đến Đại hội đại biểu toàn quốc... Cấp uỷ có thẩm quyền nghiên cứu xem xét ý kiến đó, không phân biệt đối xử với đảng viên thuộc về ý kiến thiểu số...", nhưng không được thực hiện nghiêm chỉnh. Trong "Dự thảo...", về điều này lại có bước thụt lùi, như ở mục 12, trang 9 dự kiến rằng "cấp trên cách một cấp của cấp quyết định thi hành kỷ luật là cấp giải quyết khiếu nại cuối cùng...". Đề nghị giữ như cũ, không thụt lùi đi.
Việc không thực hiện hoặc thực hiện sai Điều lệ như vừa qua là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến một bộ phận không ít đảng viên sa sút ý chí chiến đấu, phai nhạt lý tưởng, thoái hoá biến chất làm giảm sút lòng tin của dân đối với Đảng. Đây là một vấn đề cần nghiêm khắc kiểm điểm, không chỉ ở cấp cơ sở mà cả ở cấp Trung ương.
Liên quan đến chương này, có một quy định của Ban Tổ chức Trung ương yêu cầu người Việt gốc Hoa phải có ba đời cư trú ở Việt Nam mới có thể được kết nạp, vừa vi phạm Mục 2, Điều 2, vừa gây nên những ảnh hưởng chính trị rất không tốt.
3. Chương II và chương III.
Điều lệ ghi "ĐCS Việt Nam tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ", điều đó đúng nhưng chưa đủ. Vì rằng, không một tổ chức nào mà không gắn liền với hoạt động, chỉ quy định nguyên tắc tổ chức mà không đề cập đến hoạt động là không hợp lý. Chỉ riêng một nguyên tắc dân chủ tập trung chưa thể hiện đầy đủ tôn chỉ, mục đích của Đảng. Do đó, đề nghị ghi rõ "Nguyên tắc tổ chức, hoạt động và cơ cấu tổ chức của Đảng" chứ không chỉ là nguyên tắc tổ chức và cơ cấu tổ chức. Ngoài nguyên tắc dân chủ tập trung, cần bổ sung thêm 4 nguyên tắc sau đây: phế bình, tự phê bình là quy luật phát triển của Đảng, đoàn kết thống nhất trong Đảng là sức mạnh của Đảng, là cơ sở đoàn kết toàn dân, Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, dựa vào dân để xây dựng Đảng, đây là vấn đề sống còn của Đảng, Đảng hoạt động tuân thủ Hiến pháp và pháp luật.
Xin nhắc lại rằng vừa qua, nhiều cán bộ đảng viên, đặc biệt là nhiều đảng viên lão thành tuổi cao, không nề hà đến sức yếu, bệnh tật, vì sự nghiệp của Đảng đã trung thực, thẳng thắn trình bày ý kiến, kiến nghị của mình gửi lên BCH Trung ương, đang chờ đợi sự trả lời nhưng chưa được đáp ứng. Đây chính là sự vi phạm nghiêm trọng Điều lệ Đảng.
Đó là lý do vì sao trong thư gửi Hội nghị lần thứ 11 BCH Trung ương khoá IX, tôi tập trung trình bày ý kiến về vấn đề đảm bảo nguyên tắc của Đảng. Xin tóm tắt nêu tại một số điểm liên quan trực tiếp đến Điều lệ Đảng.
- Cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là đại hội đại biểu toàn quốc, có trách nhiệm quyết định mọi công việc của toàn Đảng, cơ quan lãnh đạo cao nhất của các cấp là đại hội đại biểu các cấp hay là đại hội đảng viên (ở cấp Chi bộ).
- Giưa hai kỳ đại hội toàn quốc, cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban chấp hành Trung ương, giữa hai kỳ đại hội Đảng bộ các cấp, cơ quan cao nhất của Đảng bộ các cấp là Ban chấp hành đảng bộ các cấp, gọi tắt là cấp uỷ, chi uỷ.
- Ban chấp hành Trung ương Đảng bầu ra Bộ Chính trị và Tổng bí thư. Điều lệ hiện hành còn quy định thêm về cách thành lập Ban Bí thư, Bộ Chính trị là cơ quan cấp dưới Ban chấp hành Trung ương Đảng, thay mặt BCH Trung ương Đảng điều hành công việc giữa các kỳ Hội nghị BCH Trung ương Đảng.
- Bầu cử trực tiếp bằng phiếu kín là phương thức bầu đại biểu Đại hội toàn quốc cũng như đại hội Đảng bộ các cấp, bầu các uỷ viên BCH Trung ương, Bộ Chính trị cũng như các uỷ viên của các cấp uỷ cấp dưới.
Bầu cử phải được tiến hành theo nguyên tắc tự do ứng cử, tự do đề cử, bầu cử trực tiếp và bỏ phiếu kín, để lựa chọn được những đảng viên có phẩm chất và năng lực xứng đáng nhất đảm đương các nhiệm vụ của Đảng.
Khi những nguyên tắc trên đây không được nghiêm chỉnh chấp hành thì kỷ luật Đảng bị buông lỏng dẫn đến mất dân chủ ngày càng trầm trọng. Tình trạng thiếu công khai, minh bạch trong khâu lựa chọn và đề bạt cán bộ vào các cơ quan của Đảng và của Nhà nước đang làm xói lử niềm tin của đảng viên và quần chúng.
- Hiện tượng xa rời nguyên tắc tổ chức của Đảng lặp đi lặp lại, dần dần gần như trở thành một "nếp nghĩ", "nếp làm" quen thuộc. Nhiều quy định của Đảng mang tính nguyên tắc đã bị biến dạng, mất thực chất, chỉ còn mang tính hình thức phô trương.
Ở cấp trên như thế nào thì ở cấp dưới lặp lại cũng gần như thế, ngày càng thoát ly những quy định đã ghi trong Điều lệ Đảng.
Vì vậy, việc trở lại với những nguyên tắc của Đảng là rất cần thiết và bức xúc để nâng cao tính chiến đấu của đảng viên, của tổ chức Đảng, tạo không khí dân chủ lành mạnh trong sinh hoạt Đảng.
Việc trở lại với những nguyên tắc của Đảng cần thể hiện ngay trong việc chuẩn bị Đại hội X, triển khai các bước của Đại hội X theo đúng nguyên tắc "cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là Đại hội đại biểu toàn quốc".
Lựa chọn bầu đại biểu đi dự đại hội các cấp từ dưới lên trên, để đại biểu là những người ưu tú nhất, tiêu biểu nhất cho trí tuệ, phẩm chất, tài năng của Đảng.
Phát huy đến mức cao nhất tinh thần dân chủ của từng đại biểu Đại hội, tự mình tham gia quyết định mọi vấn đề mà Đại hội phải chịu trách nhiệm: quyền thảo luận, quyết định nội dung của báo cáo tình hình nhiệm vụ được trình bày tại Đại hội, quyền quyết định tiêu chuẩn và số lượng người tham gia cấp uỷ, quyền ứng cử và đề cử, quyền chất vấn người ứng cử và đề cử, quyền bầu cử trực tiếp bằng phiếu kín.
Việc chuẩn bị của Ban trù bị Đại hội các cấp không thể không có. Ban trù bị chuẩn bị tốt nhất để đại hội các cấp, cũng như Đại hội toàn quốc thực thi quyền hạn và trách nhiệm của mình đúng theo Điều lệ. Ban trù bị không làm thay đại biểu và Đại hội. Không để tình trạng Đại hội chỉ làm nhiệm vụ hoàn tất thủ tục.
Ngoài những điều đã nêu trong thư gửi Hội nghị lần thứ II của BCH Trung ương khoá IX vừa được nhắc lại một cách tóm tắt, xin góp thêm những ý cụ thể:
Ở mục 1, điều 16, chương III của Điều lệ hiện hành quy định: "Ban chấp hành Trung ương tổ chức chỉ đạo thực hiện Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, các nghị quyết của Đại hội; quyết định những chủ trương, chính sách về đối nội, đối ngoại, công tác quần chúng và công tác xây dựng Đảng".
Ở mục 2, điều 17: "Bộ Chính trị lãnh đạo và kiểm tra thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc, nghị quyết của BCH Trung ương, quyết định những vấn đề về chủ trương, chính sách, tổ chức cán bộ".
Ở mục 3, điều 17: "Ban Bí thư lãnh đạo công việc hàng ngày của Đảng chỉ đạo công tác xây dựng Đảng... quyết định một số vấn đề về tổ chức cán bộ và một số vấn đề khác theo sự phân công của BCH Trung ương"... Tại mục 1, Điều 9 và mục 3, mục 4 Điều 20 của chương III cũng quy định tương tự đối với cấp uỷ, ban thường vụ thường trực cấp uỷ ở địa phương. ở đây chưa rõ ràng giữa lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và xử lý công việc hàng ngày của Đảng: BCH Trung ương "tổ chức chỉ đạo thực hiện", Bộ Chính trị "lãnh đạo và kiểm tra", Ban Bí thư 'lãnh đạo công việc hàng ngày".
Sự không minh bạch đã dẫn đến tình trạng công việc của BCH Trung ương, vô hình chung, gần như do Bộ Chính trị đảm nhiệm. Vì vậy, trên thực tế, Bộ Chính trị gần như trở thành cấp trên của BCH Trung ương, như vậy là không phù hợp với Điều lệ Đảng. Hệ quả là BCH Trung ương không phát huy được hết khả năng và trách nhiệm là cơ quan cao nhất của Đảng điều hành công việc giữa hai kỳ đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng.
Số uỷ viên BCH Trung ương quá đông, nhiều uỷ viên BCH Trung ương kiêm nhiệm quá nhiều chức vụ nên nhiều khi thời gian đáng ra phải dành cho việc thực hiện trọng trách của BCH Trung ương, thì lại phải dồn gần hết cho các cuộc họp "kiêm nhiệm".
Phải trở lại với nguyên tắc của Đảng đã được ghi rõ trong Điều lệ: nhiệm vụ chủ yếu của từng uỷ viên BCH Trung ương là nhiệm vụ một thành viên của cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng giữa hai kỳ đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, chứ không phải dồn nhiệm vụ đó cho Bộ Chính trị hay Ban Bí thư. Đó chính là trở lại với nguyên tắc dân chủ tập trung.
Thực hiện dân chủ trong Đảng trước hết và cấp bách nhất là đảm bảo trách nhiệm tập thể của Ban chấp hành Trung ương, của từng uỷ viên trong BCH Trung ương. Mỗi một quyết định của Đảng đều phải có sự đóng góp tích cực và chịu trách nhiệm của từng uỷ viên của BCH Trung ương. Trong đó, mỗi ý kiến, mỗi lá phiếu của mỗi Uỷ viên đều có giá trị như nhau, không nên phân biệt là Uỷ viên Trung ương hay Uỷ viên Bộ Chính trị, uỷ viên Ban Bí thư.
Trên tinh thần đó, cần có sự xem xét và quy định lại chế độ kiểm nhiệm công tác của Uỷ viên BCH Trung ương Đảng, kể cả Uỷ viên Bộ Chính trị. Có những chức danh sẽ kiêm nhiệm là cần thiết, do một Uỷ viên Bộ Chính trị (trong đó có thể là Tổng Bí thư) phụ trách. Ngoài những chức danh đó ra, cần cân nhắc kỹ việc kiêm nhiệm để tránh được tình trạng có những Uỷ viên Bộ Chính trị, Uỷ viên BCH Trung ương không có đủ thời gian và tâm trí dành cho chức năng quan trọng nhất của mình. Còn nhiều công việc kiêm nhiệm có nhiều cán bộ đảng viên, thậm chí người ngoài đảng thay thế được (như Đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân...). ở một khía cạnh khác, việc kiêm nhiệm quá nhiều chức danh thể hiện sự ôm đồm, chưa thất sự tin tưởng và phát huy tài năng, tâm huyết của nhiều đồng chí khác.
Đây là chưa nói, còn rất nhiều chức danh khác, có thể có những chuyên gia ngoài Đảng gánh vác có khi còn có lợi nhiều mặt mà chúng ta cần cân nhắc.
Nguyên tắc nói trên cũng cần được vận dụng ở tất cả các cấp từ tỉnh, thành đến quận huyện và đến cơ sở. Sẽ vi phạm Điều lệ Đảng nếu bí thư tỉnh uỷ, theo quy hoạch, được "cơ cấu vào BCH Trung ương". Như vậy, thực chất là BCH Trung ương đã được quyết định một phần quan trọng trước khi tiến hành Đại hội. Nơi nào cần bí thư tỉnh uỷ, thành uỷ là uỷ viên Trung ương phải do BCH Trung ương mới được đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng vừa bầu ra quyết định.
Với các cơ quan Nhà nước cũng như vậy. không nhất thiết phải bố trí Uỷ viên Trung ương làm thủ trưởng một Bộ, một ngành trong trường hợp đồng chí đó không có trình độ chuyên môn thích hợp. Chính như thế là đảm bảo cho BCH Trung ương có điều kiện làm tốt chức năng lãnh đạo mà Điều lệ Đảng và ghi rõ trong Mục 1, Mục 2 và Mục 3, Điều 41 của Chương IX: "Đảng lãnh đạo Nhà nước và đoàn thể chính trị - xã hội".
Nhân đây, xin đề nghị sửa 3 điều của chương IX như sau:
Điều 41 (ở trang 51 của Dự thảo) "Đảng lãnh đạo Nhà nước và đoàn thể chính trị - xã hội bằng cương lĩnh chính trị, chiến lược, chính sách, chủ trương của đảng thể hiện trong Hiến pháp, luật pháp, thể chế Nhà nước; bằng thuyết phục và tổ chức vận động; bằng giới thiệu cán bộ đủ tiêu chuẩn để ứng cử vào các chức vụ được bầu của Nhà nước và các đoàn thể chính trị, xã hội hoặc để được xét bổ nhiệm vào các chức vụ bổ nhiệm của Nhà nước".
Cần loại bỏ sự chồng chéo giữa các cơ quan của Đảng và của Nhà nước, của cả hệ thống chính trị thể hiện ở Điều 42, chương IX.
Sự chồng chéo đó chẳng những khiến cho những tổ chức được lập ra không phát huy được tác dụng mà còn gây nên sự lúng túng, làm yếu tổ chức Đảng cũng như bộ máy Nhà nước và hệ thống chính trị.
Điều 43 (ở trang 53 của Dự thảo):
Đã có thời gian, chúng ta lập Ban cán sự Đảng trong các cơ quan Nhà nước (khi đóm riêng trong Chính phủ không có Ban cán sự Đảng Chính phủ). Qua thực tế do nhận thấy, sự chồng chéo và trùng lắp có hại cho công việc, nên từ đại hội V đã bãi bỏ chế độ Ban cán sự Đảng. Sau đó, lại khôi phục lại. Từ sự kiểm nghiệm thực tế mấy nhiệm kỳ qua, đề nghị bỏ Điều 43.
Về chương VII: Uỷ ban kiểm tra các cấp:
Điều 31: Nên là Đại hội bầu Ban kiểm tra thay vì "cấp uỷ cùng cấp bầu". Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng bầu Uỷ ban Kiểm tra Trung ương thay vì BCH Trung ương bầu như đã ghi trong Điều 17, Chương III về "Cơ quan lãnh đạo của Đảng ở cấp Trung ương". Đã sửa ở chương VII này, thì cũng phải sửa ở Chương III.
Cần phải sửa như vậy để đặt Uỷ ban Kiểm tra đúng vào vị trí rất quan trọng trong công tác và sinh hoạt Đảng chứ không phải như lâu nay. Uỷ ban Kiểm tra trở thành cấp dưới của cấp uỷ. Uỷ ban Kiểm tra Trung ương là cấp dưới của BCH Trung ương cấp dưới của Bộ Chính trị và Ban Bí thư. Đã là cấp dưới thì làm sao thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ mà điều lệ quy định ? Và như vậy, thì ai kiểm tra BCH Trung ương. Bộ Chính trị, Ban Bí thư khi mà Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng chỉ họp theo định kỳ ?
Phải là Đại hội bầu, Uỷ ban kiểm tra mới có thể thực hiện đúng chức năng cần phải có. Như vậy đồng thời phải sửa mục 2 trong điều 30 của Chương VII: "Các cấp uỷ Đảng lãnh đạo công tác kiểm tra và tổ chức thực hiện nhiệm vụ kiểm tra...". Nên sửa lại: "Các cấp uỷ Đảng tạo điều kiện thuận lợi để Uỷ ban kiểm tra cùng cấp thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình theo quy định của Điều lệ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng xem xét và thẩm định công việc của Uỷ ban Kiểm tra Trung ương".
Cùng với những điều nói trên, Đại hội X của Đảng kỳ này nên xem xét để đưa thêm vào Điều lệ một số nội dung quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt Đảng, đến nguyên tắc làm việc và phẩm chất đảng viên.
Xin gợi thêm mấy điểm sau đây:
1. Nguyên tắc về quản lý và tuyển chọn, đề bạt cán bộ:
Cần có sự phân cấp quản lý cán bộ như thế nào để có thể nắm chắc được hoạt động và phẩm chất đảng viên. Những tiêu chuẩn cơ bản cần được công khai và minh bạch trong quy trình xét chọn, đề bạt cán bộ. Nếu xoá bỏ giải pháp lấy phiếu trưng cầu. Điều này chỉ khuyến khích thái độ thiếu thẳng thắn phát biểu quan điểm chính kiến của Đảng viên, làm suy giảm, thậm chí có thể triệt tiêu thái độ trung thực dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, gây tâm lý "bằng mặt mà không bằng lòng" trong sinh hoạt Đảng. Đánh giá phẩm chất, đạo đức của đảng viên phải căn cứ vào việc hoàn thành hay không hoàn thành nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước trao cho, gương mẫu và tiên phong thực hiện nghĩa vụ công dân, tôn trọng hiến pháp và pháp luật, tích cực vận động quần chúng thực hiện đường lối của Đảng tôn trọng pháp luật của Nhà nước. Vì thế, đánh giá phẩm chất, đạo đức đảng viên đòi hói sự sâu sát của cấp trên để hiểu được đảng viên và thu thập được ý kiến nhận xét cơ sở nơi đảng viên đó hoạt động, bao gồm ý kiến của đảng viên, cấp uỷ và quần chúng ngoài Đảng. Không thể đơn giản chỉ lấy phiếu trưng cầu mà quyết định được việc đánh giá. Vấn đề này cần được ghi rõ vào Điều lệ Đảng.
Mục I, Điều 17, Chương III của Điều lệ ghi BCH Trung ương bầu Bộ Chính trị, bầu Tổng Bí thư trong số Uỷ viên Bộ Chính trị... song không quy định trách nhiệm và quyền hạn của Tổng Bí thư. Nay cần bổ sung.
Ngoài ra, cũng có nhiều ý kiến cho rằng chức danh Tổng Bí thư nên để Đại hội bầu chứ không chỉ Ban chấp hành Trung ương bầu, điều này nên cân nhắc.
2. Cần chỉ rõ đảm bảo và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng không phải là "đảng hoá", "công chức hoá" các cơ quan dân cử trong hệ thống chính trị. Ngược lại, phải tìm cách phát huy vai trò làm chủ của người dân tham gia vào quy trình "dân cử". Đã là dân cử thì phải thật sự để cho người ta "cử", tạo điều kiện để thật sự có ứng cử và bầu cử tự do trên cơ sở tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Tất cả các tổ chức Đảng phải nghiêm túc và chân thành tôn trọng quyền của cử tri, tuyệt đối không được can thiệp một cách thô bạo, áp đặt đối với các cơ quan "dân cử", Kiểu "Đảng cử, dân bầu" đang được áp dụng về thực chất là hạn chế quyền của dan. Cho dù việc đó khôn khéo, tế nhị hay vụng về, thô bạo cũng đều là vi phạm dân chủ vi phạm Hiến pháp và pháp luật.
Trong Điều lệ Đảng cần có quy định nhằm khắc phục thiếu sót này, để đảng viên biết mà chấp hành và nhân dân có chỗ dựa đấu tranh thực thi dân chủ trong việc thành lập các cơ quan dân cử và trong sinh hoạt xã hội.
3. Mặt trận Tổ quốc các cấp và các thành viên của Mặt trận là các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các hội đoàn của tôn giáo v.v... cần thật sự nghiêm chỉnh thực hiện đường lối của Đảng thể hiện trong Điều lệ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: "chủ trương phát huy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lực tự cường, đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong và ngoài nước, không phân việt thành phần xã hội và dân tộc, quá khứ và ý thức hệ, tôn giáo và tín ngưỡng miễn là tán thành công cuộc đổi mới, nhằm mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh...".
Phải tôn trọng quyền tự do phát biểu ý kiến, để đạt nguyện vọng của các thành viên khác nhau trong Mặt trận. Chính vì muốn nghe những tiếng nói khác nhau đó mà cần có Mặt trận. Nếu chỉ muốn người ta nói theo ý mình thì thành lập Mặt trận làm gì ? Các đoàn thể chính trị khác cũng như vậy. Các tổ chức xã hội nghề nghiệp cần xã hội hoá hoàn toàn theo luật pháp.
Một số cán bộ của các đoàn thể quần chúng bị "nhà nước hoá" đã không còn là đại biểu của quần chúng nữa, họ xa rời quần chúng, vì thế, ở nhiều nơi các tổ chức này trở nên "hữu danh vô thực". Nhiều cán bộ tuy về hình thức là "dân cử" song khi đã là "chuyên trách" thì trở thành công chức Nhà nước, ăn lương Nhà nước tiếng nói của họ không còn đại diện cho những người đã cử ra họ.
Điều lệ Đảng cần ghi rõ phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị, có vậy mới thật sự nâng cao vai trò lãnh đạo và uy tín của Đảng, phát huy được sức mạnh của Mặt trận và các đoàn thể chính trị, xã hội của các tổ chức xã hội nghề nghiệp thật sự tự nguyện của quần chúng và tự quần chúng lo liệu, không đảng hoá, hành chính hoá, công chức hoá.
4. Về quan điểm và đường lối quần chúng của Đảng:
Đây là một vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với một Đảng duy nhất cầm quyền như Đảng ta. Nguồn gốc sức mạnh của Đảng là ở trong dân. Điều này quá rõ ràng trong thời kỳ hoạt động bí mật của Đảng và trong hai cuộc kháng chiến.
Khi chưa có chính quyền, Đảng chỉ có một chỗ dựa duy nhất là cơ sở quần chúng. Xa rời quần chúng, không được quần chúng chở che, đùm bọc, Đảng sẽ bị địch tiêu diệt. Trong hai cuộc kháng chiến, không huy động được tối đa sức mạnh của dân, Đảng không thể có vai trò gì. Khi đã là Đảng cầm quyền trong hoà bình xây dựng, thì xa rời dân, đứng trên dân là nguy cơ lớn nhất của Đảng. Xa dân, đứng trên dân dẫn đến độc tài, độc đoán, mất lòng dân. Đã mất lòng dân là mất chỗ dựa của Đảng, đó là nguy cơ mất Đảng. Chính vì thế, phải quy định rất rõ ràng, minh bạch trong Điều lệ Đảng trách nhiệm của đảng viên đối với nhân dân trong phạm vi công tác và sinh hoạt của mình.
Trên đây là những ý kiến tôi đóng góp vào việc xem xét và sửa chữa, bổ sung Điều lệ Đảng tại Đại hội X của Đảng.
Kính thư
Võ Văn Kiệt
<< Home
